Circulaire IT staat centraal tijdens het Circulaire-IT Jaarcongres, waar Daniëlle Turmel, Categoriemanager ICT Werkomgeving Rijk bij RVO, helder schetst hoe de Rijksoverheid haar technologische voetafdruk wil verkleinen. Met ruim 200 miljoen euro aan jaarlijkse ICT-inkoop zet haar categorie de toon voor duurzame hardware, levensduurverlenging en datagedreven sturing. De impact is groot, maar de uitdaging minstens zo omvangrijk.
De Rijksoverheid gebruikt elk jaar tienduizenden laptops, smartphones, tablets, schermen en randapparatuur. Die apparaten maken niet alleen digitaal werken mogelijk, maar vormen ook een enorme stroom aan grondstoffen, energie en kosten. Precies daarom groeit de urgentie om systemen langer te gebruiken, beter te repareren en slimmer terug te brengen in de keten. Turmel schetst tijdens het congres een realistisch, maar ambitieus beeld van waar de overheid nu staat en waar het heen moet.
Circulaire IT binnen Rijksinkoop
Turmel werkt sinds twee jaar als Categoriemanager ICT Werkomgeving Rijk. Ze stapte in op wat zij zelf een ‘rijdende trein’ noemt, met een stevig fundament dat door haar voorgangers en duurzaamheidsadviseurs is gelegd. Het doel is helder: ICT-inkoop zoó vormgeven dat deze direct bijdraagt aan de klimaatambities van de overheid.
De Rijksbrede doelstellingen zijn strak. In 2030 wil de Rijksoverheid CO₂-neutraal inkopen en 50 procent minder grondstoffen verbruiken. Dat vraagt om scherpe contractvoorwaarden, nieuwe inkoopvormen en marktpartijen die durven mee te bewegen. Deze duurzaamheidsdoelen zijn terug te vinden op de website van de rijksoverheid, onder ‘Duurzaam inkopen Rijksoverheid’.
Eén contract bepaalt al snel het speelveld voor de hele markt
Turmel benadrukt dat vooral de omvang van deze categorie het verschil maakt. De ICT Werkomgeving van het Rijk bedient zo’n twaalf tot dertien ministeries en meer dan honderd uitvoeringsorganisaties. Daardoor bepaalt één contract al snel het speelveld voor de hele markt. De jaarlijkse inkoopwaarde komt gezamenlijk uit rond de 200 miljoen euro. ‘Door onze schaalgrootte kunnen we echt een stempel drukken op verduurzaming in de markt,’ zegt Turmel tijdens het gesprek.
Levensduurverlenging
Een van de meest besproken thema’s is levensduurverlenging. Turmel en haar team kijken niet alleen naar de aanschaf van hardware, maar naar de volledige levenscyclus.
Zo is in eerdere contracten opgenomen dat apparaten minimaal zeven jaar technisch mee moeten kunnen. Inmiddels is dat opgeschroefd naar twaalf jaar, na intensieve gesprekken met leveranciers.
De focus ligt op drie principes die cruciaal zijn voor circulaire IT:
Repareren
Beleidsmatig en contractueel stuurt de categorie op betere repareerbaarheid. Dit gaat over modulaire ontwerpen, beschikbaarheid van onderdelen en de mogelijkheid om hardware toegankelijk open te maken. Onafhankelijke organisaties zoals iFixit laten zien hoe groot deze impact kan zijn met hun Repairability Index.
Hergebruik
Bij een hardwarewisseling is het uitgangspunt terugnemen, refurbishen en opnieuw inzetten. De multi-use-contracten faciliteren dit al. Het gaat daarbij niet om idealistische bijzinnen, maar om harde afspraken met leveranciers.
Turmel noemt het voorbeeld van de huurovereenkomsten voor beeldschermen. Die worden na de afgesproken periode teruggeleverd en opnieuw in de markt gezet. Zo ontstaat aantoonbare grondstoffenbesparing, die de leverancier moet rapporteren aan de overheid.
Eindelevensfase-transparantie
Het Rijksinkoopbeleid vereist steeds vaker dat leveranciers kunnen aantonen wat er met ingeleverde hardware gebeurt. Denk aan materiaalscheiding, recyclingpercentages en reststromen. Dit sluit aan op Europees beleid zoals het EU Circular Economy Action Plan, dat circulaire producteisen stimuleert.
Circulaire IT met datagedreven sturing
Daniëlle Turmel [foto: LinkedIn]
Een van de grootste uitdagingen is inzicht. Turmel geeft eerlijk toe dat de Rijksoverheid nog niet over volledige en uniforme data beschikt over gebruik, levensduur en grondstoffenstromen.
De categorie ICT Werkomgeving Rijk wil hier grote stappen zetten. ‘We willen meer data aan de voorkant gebruiken en betere rapportages aan de achterkant. Alleen zo kun je sturen op werkelijk grondstoffenverbruik en CO₂-impact,’ zegt Turmel.
Ze ziet kansen in spend-data, leveranciersrapportages en data uit domeinen die ingeleverde apparatuur verwerken. Dit sluit aan bij bredere ontwikkelingen binnen data governance, zoals beschreven door de Europese Commissie in richtlijnen rond datadeling en producentenverantwoordelijkheid.
Datagedreven circulaire IT maakt het bovendien mogelijk om contracten scherper te monitoren. Denk aan apparaatcycli op organisatieniveau, reparatiepercentages per afdeling of leverancier en CO₂-besparingen per productcategorie. Hoe beter de data, hoe beter de vraag in de markt kan worden gezet.
Marktpartnership
Turmel vindt het belangrijk dat marktpartijen makkelijk met haar team in contact komen. Zij benadrukt haar toegankelijkheid, maar ook de realiteit. Bij grote categorieën hoort namelijk veel communicatie.
Toch ziet zij een grote rol voor leveranciers en partners. Op congressen, via mail en in co-creatiesessies ontstaan nieuwe ideeën. Bijvoorbeeld over modulaire ontwerpen, innovatieve lease-opties of circulaire ketenmodellen.
Ze wijst erop dat sommige innovaties niet per tender ontstaan, maar via pilots of marktverkenningen. Leveranciers die echt willen bijdragen, zoeken vroegtijdig de dialoog op. ‘We kunnen het niet alleen,’ zegt ze. ‘De markt heeft vaak verrassend goede ideeën en kan ons helpen versnellen.’
Een voorbeeld dat tijdens het congres werd genoemd, is samenwerking tussen ministeries en refurbishbedrijven om gebruikte hardware structureel in te zetten voor mensen met een kleine beurs. Dit sluit aan bij initiatieven van organisaties zoals Stichting Open, waar Turmel naar verwijst.
Circulaire IT en bewustwording
Hoewel inkoop een groot deel van de duurzaamheidswinst bepaalt, ligt er ook verantwoordelijkheid bij gebruikers. Turmel benadrukt dat medewerkers vaak het nieuwste willen, terwijl oudere apparaten in veel gevallen nog goed functioneren.
Transparantie, repareerbaarheid en ketenregie zijn cruciale elementen
Bewustwording is daarom een belangrijk thema. Steeds meer organisaties kiezen ervoor om medewerkers te stimuleren een ‘oudere’ laptop te behouden als die technisch nog prima is. Zelfs de Europese Commissie benoemt gebruikersbewustzijn als versneller voor circulaire ICT.
Circulaire IT richting 2030
De slotvraag aan Turmel gaat over haar boodschap aan de sector. Haar antwoord is duidelijk. “De overheid bouwt aan duurzame en circulaire ICT-inkoop, maar daarvoor is samenwerking nodig. Transparantie, repareerbaarheid en ketenregie zijn cruciale elementen. Dat vraagt om leveranciers die durven innoveren binnen contracten van grote omvang.”
Ze hoopt op meer inzicht in de ketens achter ICT-hardware, vooral in de herkomst van grondstoffen en mogelijkheden voor verantwoord hergebruik. Alleen met aantoonbare data en gezamenlijke innovatie komt circulaire IT echt van de grond.
Circulaire IT als versneller van duurzame Rijksinkoop
Rijk versterkt duurzame ICT-keten
Circulaire IT staat centraal tijdens het Circulaire-IT Jaarcongres, waar Daniëlle Turmel, Categoriemanager ICT Werkomgeving Rijk bij RVO, helder schetst hoe de Rijksoverheid haar technologische voetafdruk wil verkleinen. Met ruim 200 miljoen euro aan jaarlijkse ICT-inkoop zet haar categorie de toon voor duurzame hardware, levensduurverlenging en datagedreven sturing. De impact is groot, maar de uitdaging minstens zo omvangrijk.
De Rijksoverheid gebruikt elk jaar tienduizenden laptops, smartphones, tablets, schermen en randapparatuur. Die apparaten maken niet alleen digitaal werken mogelijk, maar vormen ook een enorme stroom aan grondstoffen, energie en kosten. Precies daarom groeit de urgentie om systemen langer te gebruiken, beter te repareren en slimmer terug te brengen in de keten. Turmel schetst tijdens het congres een realistisch, maar ambitieus beeld van waar de overheid nu staat en waar het heen moet.
Circulaire IT binnen Rijksinkoop
Turmel werkt sinds twee jaar als Categoriemanager ICT Werkomgeving Rijk. Ze stapte in op wat zij zelf een ‘rijdende trein’ noemt, met een stevig fundament dat door haar voorgangers en duurzaamheidsadviseurs is gelegd. Het doel is helder: ICT-inkoop zoó vormgeven dat deze direct bijdraagt aan de klimaatambities van de overheid.
De Rijksbrede doelstellingen zijn strak. In 2030 wil de Rijksoverheid CO₂-neutraal inkopen en 50 procent minder grondstoffen verbruiken. Dat vraagt om scherpe contractvoorwaarden, nieuwe inkoopvormen en marktpartijen die durven mee te bewegen. Deze duurzaamheidsdoelen zijn terug te vinden op de website van de rijksoverheid, onder ‘Duurzaam inkopen Rijksoverheid’.
Turmel benadrukt dat vooral de omvang van deze categorie het verschil maakt. De ICT Werkomgeving van het Rijk bedient zo’n twaalf tot dertien ministeries en meer dan honderd uitvoeringsorganisaties. Daardoor bepaalt één contract al snel het speelveld voor de hele markt. De jaarlijkse inkoopwaarde komt gezamenlijk uit rond de 200 miljoen euro. ‘Door onze schaalgrootte kunnen we echt een stempel drukken op verduurzaming in de markt,’ zegt Turmel tijdens het gesprek.
Levensduurverlenging
Een van de meest besproken thema’s is levensduurverlenging. Turmel en haar team kijken niet alleen naar de aanschaf van hardware, maar naar de volledige levenscyclus.
Zo is in eerdere contracten opgenomen dat apparaten minimaal zeven jaar technisch mee moeten kunnen. Inmiddels is dat opgeschroefd naar twaalf jaar, na intensieve gesprekken met leveranciers.
De focus ligt op drie principes die cruciaal zijn voor circulaire IT:
Repareren
Beleidsmatig en contractueel stuurt de categorie op betere repareerbaarheid. Dit gaat over modulaire ontwerpen, beschikbaarheid van onderdelen en de mogelijkheid om hardware toegankelijk open te maken. Onafhankelijke organisaties zoals iFixit laten zien hoe groot deze impact kan zijn met hun Repairability Index.
Hergebruik
Bij een hardwarewisseling is het uitgangspunt terugnemen, refurbishen en opnieuw inzetten. De multi-use-contracten faciliteren dit al. Het gaat daarbij niet om idealistische bijzinnen, maar om harde afspraken met leveranciers.
Turmel noemt het voorbeeld van de huurovereenkomsten voor beeldschermen. Die worden na de afgesproken periode teruggeleverd en opnieuw in de markt gezet. Zo ontstaat aantoonbare grondstoffenbesparing, die de leverancier moet rapporteren aan de overheid.
Eindelevensfase-transparantie
Het Rijksinkoopbeleid vereist steeds vaker dat leveranciers kunnen aantonen wat er met ingeleverde hardware gebeurt. Denk aan materiaalscheiding, recyclingpercentages en reststromen. Dit sluit aan op Europees beleid zoals het EU Circular Economy Action Plan, dat circulaire producteisen stimuleert.
Circulaire IT met datagedreven sturing
Daniëlle Turmel [foto: LinkedIn]
De categorie ICT Werkomgeving Rijk wil hier grote stappen zetten. ‘We willen meer data aan de voorkant gebruiken en betere rapportages aan de achterkant. Alleen zo kun je sturen op werkelijk grondstoffenverbruik en CO₂-impact,’ zegt Turmel.
Ze ziet kansen in spend-data, leveranciersrapportages en data uit domeinen die ingeleverde apparatuur verwerken. Dit sluit aan bij bredere ontwikkelingen binnen data governance, zoals beschreven door de Europese Commissie in richtlijnen rond datadeling en producentenverantwoordelijkheid.
Datagedreven circulaire IT maakt het bovendien mogelijk om contracten scherper te monitoren. Denk aan apparaatcycli op organisatieniveau, reparatiepercentages per afdeling of leverancier en CO₂-besparingen per productcategorie. Hoe beter de data, hoe beter de vraag in de markt kan worden gezet.
Marktpartnership
Turmel vindt het belangrijk dat marktpartijen makkelijk met haar team in contact komen. Zij benadrukt haar toegankelijkheid, maar ook de realiteit. Bij grote categorieën hoort namelijk veel communicatie.
Toch ziet zij een grote rol voor leveranciers en partners. Op congressen, via mail en in co-creatiesessies ontstaan nieuwe ideeën. Bijvoorbeeld over modulaire ontwerpen, innovatieve lease-opties of circulaire ketenmodellen.
Ze wijst erop dat sommige innovaties niet per tender ontstaan, maar via pilots of marktverkenningen. Leveranciers die echt willen bijdragen, zoeken vroegtijdig de dialoog op. ‘We kunnen het niet alleen,’ zegt ze. ‘De markt heeft vaak verrassend goede ideeën en kan ons helpen versnellen.’
Een voorbeeld dat tijdens het congres werd genoemd, is samenwerking tussen ministeries en refurbishbedrijven om gebruikte hardware structureel in te zetten voor mensen met een kleine beurs. Dit sluit aan bij initiatieven van organisaties zoals Stichting Open, waar Turmel naar verwijst.
Circulaire IT en bewustwording
Hoewel inkoop een groot deel van de duurzaamheidswinst bepaalt, ligt er ook verantwoordelijkheid bij gebruikers. Turmel benadrukt dat medewerkers vaak het nieuwste willen, terwijl oudere apparaten in veel gevallen nog goed functioneren.
Bewustwording is daarom een belangrijk thema. Steeds meer organisaties kiezen ervoor om medewerkers te stimuleren een ‘oudere’ laptop te behouden als die technisch nog prima is. Zelfs de Europese Commissie benoemt gebruikersbewustzijn als versneller voor circulaire ICT.
Circulaire IT richting 2030
De slotvraag aan Turmel gaat over haar boodschap aan de sector. Haar antwoord is duidelijk. “De overheid bouwt aan duurzame en circulaire ICT-inkoop, maar daarvoor is samenwerking nodig. Transparantie, repareerbaarheid en ketenregie zijn cruciale elementen. Dat vraagt om leveranciers die durven innoveren binnen contracten van grote omvang.”
Ze hoopt op meer inzicht in de ketens achter ICT-hardware, vooral in de herkomst van grondstoffen en mogelijkheden voor verantwoord hergebruik. Alleen met aantoonbare data en gezamenlijke innovatie komt circulaire IT echt van de grond.