De stap van het International Criminal Court (ICC) in Den Haag om Microsoft Office te vervangen door openDesk, een open-source alternatief ontwikkeld door het Duitse Zentrum für Digitale Souveränität der Öffentlichen Verwaltung (ZenDiS), is meer dan een simpele IT-migratie. Het is een duidelijk signaal in het debat over digitale soevereiniteit, vendor-afhankelijkheid en geopolitieke IT-risico’s. De vraag is dan ook of digitale autonomie een trend is die navolging verdient en of het project daadwerkelijk kan slagen.
Het ICC wil met deze stap de afhankelijkheid van Amerikaanse technologiebedrijven verminderen. Microsoft Office en andere productiviteitsdiensten van Microsoft werden in het verleden gezien als standaard. Maar voor een organisatie als het ICC kunnen sancties of geopolitieke druk grote gevolgen hebben. openDesk bundelt verschillende open-source componenten, zoals Nextcloud, Open-Xchange en Jitsi, en is ontwikkeld voor overheids- en publieke instellingen die een ‘soevereine’ werkplek willen realiseren. Kritische stemmen wijzen echter op de uitdagingen van het loslaten van gevestigde techreuzen. Voor veel organisaties is de afhankelijkheid van Microsoft en andere hyperscalers diepgeworteld. Het volledig vervangen van deze systemen is geen eenvoudige opgave.
Praktijk van digitale soevereiniteit
Deze stap van het ICC is vooral interessant omdat het de praktijk van digitale soevereiniteit laat zien. Het gaat niet langer alleen om beleidsdocumenten of strategische ambities; het is een concrete migratie van een hoog profiel-organisatie die de praktische implicaties laat zien.
Meer transparantie, betere interoperabiliteit en minder vendor-lock-in
Daarnaast kan het beeld dat een internationale organisatie deze keuze maakt, navolging stimuleren binnen Europese overheden en grote bedrijven. Open-source oplossingen zoals openDesk bieden in theorie meer transparantie, betere interoperabiliteit en minder vendor-lock-in, thema’s die steeds belangrijker worden in modern IT-beheer.
Aanzienlijke uitdagingendigitale autonomie
Toch zijn er aanzienlijke uitdagingen verbonden aan deze migratie. De overstap van een wijdverspreid softwarepakket zoals Microsoft Office naar een nieuw platform brengt organisatorische, technische en gebruikersadoptie-uitdagingen met zich mee. Compatibiliteit van bestaande bestanden, integratie met andere systemen en het trainen van medewerkers zijn complexe vraagstukken.
Daarnaast is de vraag of openDesk qua volwassenheid, support en integraties kan tippen aan het ecosysteem van gevestigde techreuzen. Ook op het vlak van kosten en efficiëntie kan digitale autonomie tijdelijke inefficiënties opleveren. Sommige rapporten geven aan dat het proces duurder en ongemakkelijker kan zijn op korte termijn. Ten slotte is er het risico dat nieuwe afhankelijkheden ontstaan, bijvoorbeeld van specifieke open-source leveranciers of infrastructuurlocaties. Hierdoor betekent ‘soeverein’ niet automatisch dat een organisatie volledig onafhankelijk wordt. De adoptie door gebruikers speelt hierbij een cruciale rol. De meeste medewerkers zijn namelijk gewend aan bestaande workflows en functies zoals Excel-macro’s.
Verschillende succesfactoren digitale autonomie
Of dit project daadwerkelijk gaat slagen hangt af van verschillende factoren. Cruciaal is dat er aandacht is voor governance en een goed implementatieplan, inclusief verander- en adoptie-management. Ook moet er voldoende geïnvesteerd worden in ondersteuning en het bredere ecosysteem. Het gaat niet alleen om de software, maar ook om training, migratietools en integratie met andere systemen.
Digitale autonomie is geen losstaand IT-project, maar onderdeel van governance en beleid
Transparantie in het proces en heldere communicatie naar stakeholders, zoals gebruikers en management, is essentieel. Daarnaast moet het project ingebed zijn in een bredere organisatie-strategie: digitale autonomie is geen losstaand IT-project, maar onderdeel van governance en beleid.
Reden tot voorzichtigheid
Er is echter reden tot voorzichtigheid. Als de migratie traag verloopt of de gebruikerservaring slechter wordt, kan er terugval optreden naar oude systemen, of blijft de stap vooral symbolisch zonder brede navolging. Publieke instellingen zoals overheden en EU-agentschappen, maar ook grote organisaties in sectoren zoals recht, veiligheid, energie en infrastructuur, zijn bij uitstek kandidaten om dit voorbeeld te volgen, omdat zij een hoog belang hebben bij digitale soevereiniteit, gegevensbescherming en continuïteit.
Meer dan een IT-nieuwtje
Concluderend is de keuze van het ICC voor openDesk veel meer dan een IT-nieuwtje. Het is een testcase voor hoe organisaties kritisch kunnen kijken naar hun digitale infrastructuur in een wereld van geopolitieke verschuivingen en technologische afhankelijkheid. Voor organisaties die nadenken over digitale autonomie biedt dit een duidelijk signaal: ja, de stap is mogelijk, maar het succes hangt in belangrijke mate af van de uitvoering.
Het is geen eenvoudige copy-paste-opgave
Organisaties die nog vastzitten in licentiemodellen van techreuzen worden uitgedaagd om zich af te vragen of hun afhankelijkheid acceptabel is. Het is een trend die navolging verdient, vooral voor organisaties met een hoog belang in datasoevereiniteit en continuïteit, maar het is geen eenvoudige copy-paste-opgave. Het vereist strategisch denken, investering en de bereidheid bestaande werkwijzen kritisch te hervormen.
Incident bij ICC: onderzoeker afgesloten van Microsoft-mail
Karim Khan [licentie: CC BY-SA 2.0]
In 2025 ontstond er opschudding rondom de International Criminal Court (ICC) toen meldingen opdoken dat hoofdaanklager Karim Khan geen toegang meer had tot een Microsoft-mailbox. Dit incident werd door verschillende media gemeld als een voorbeeld van de kwetsbaarheid van organisaties die afhankelijk zijn van Amerikaanse technologie‑diensten.
Khan verloor tijdelijk de toegang tot een account dat voor zijn werk werd gebruikt, vermoedelijk gekoppeld aan Microsoft‑diensten. De Nederlandse overheid en het parlement reageerden met zorgen over de afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven.
Microsoft ontkent dat het de hele dienstverlening aan het ICC heeft stopgezet of geschorst. Volgens Microsoft was er sprake van een ‘disconnection’ van Khan’s account, maar details over type account en oorzaak ontbreken. Het is niet bevestigd dat Microsoft op eigen initiatief een officiële ICC-maildienst volledig heeft afgesloten.
Het incident benadrukt de risico’s van afhankelijkheid van buitenlandse softwareleveranciers. Zelfs een tijdelijk afgesloten account kan de werkzaamheden van een internationale organisatie ernstig beïnvloeden, en onderstreept het belang van digitale autonomie en soevereine infrastructuren.
Digitale autonomie in actie: ICC ruilt Microsoft Office in
De stap van het International Criminal Court (ICC) in Den Haag om Microsoft Office te vervangen door openDesk, een open-source alternatief ontwikkeld door het Duitse Zentrum für Digitale Souveränität der Öffentlichen Verwaltung (ZenDiS), is meer dan een simpele IT-migratie. Het is een duidelijk signaal in het debat over digitale soevereiniteit, vendor-afhankelijkheid en geopolitieke IT-risico’s. De vraag is dan ook of digitale autonomie een trend is die navolging verdient en of het project daadwerkelijk kan slagen.
Het ICC wil met deze stap de afhankelijkheid van Amerikaanse technologiebedrijven verminderen. Microsoft Office en andere productiviteitsdiensten van Microsoft werden in het verleden gezien als standaard. Maar voor een organisatie als het ICC kunnen sancties of geopolitieke druk grote gevolgen hebben. openDesk bundelt verschillende open-source componenten, zoals Nextcloud, Open-Xchange en Jitsi, en is ontwikkeld voor overheids- en publieke instellingen die een ‘soevereine’ werkplek willen realiseren. Kritische stemmen wijzen echter op de uitdagingen van het loslaten van gevestigde techreuzen. Voor veel organisaties is de afhankelijkheid van Microsoft en andere hyperscalers diepgeworteld. Het volledig vervangen van deze systemen is geen eenvoudige opgave.
Praktijk van digitale soevereiniteit
Deze stap van het ICC is vooral interessant omdat het de praktijk van digitale soevereiniteit laat zien. Het gaat niet langer alleen om beleidsdocumenten of strategische ambities; het is een concrete migratie van een hoog profiel-organisatie die de praktische implicaties laat zien.
Daarnaast kan het beeld dat een internationale organisatie deze keuze maakt, navolging stimuleren binnen Europese overheden en grote bedrijven. Open-source oplossingen zoals openDesk bieden in theorie meer transparantie, betere interoperabiliteit en minder vendor-lock-in, thema’s die steeds belangrijker worden in modern IT-beheer.
Aanzienlijke uitdagingen digitale autonomie
Toch zijn er aanzienlijke uitdagingen verbonden aan deze migratie. De overstap van een wijdverspreid softwarepakket zoals Microsoft Office naar een nieuw platform brengt organisatorische, technische en gebruikersadoptie-uitdagingen met zich mee. Compatibiliteit van bestaande bestanden, integratie met andere systemen en het trainen van medewerkers zijn complexe vraagstukken.
Daarnaast is de vraag of openDesk qua volwassenheid, support en integraties kan tippen aan het ecosysteem van gevestigde techreuzen. Ook op het vlak van kosten en efficiëntie kan digitale autonomie tijdelijke inefficiënties opleveren. Sommige rapporten geven aan dat het proces duurder en ongemakkelijker kan zijn op korte termijn. Ten slotte is er het risico dat nieuwe afhankelijkheden ontstaan, bijvoorbeeld van specifieke open-source leveranciers of infrastructuurlocaties. Hierdoor betekent ‘soeverein’ niet automatisch dat een organisatie volledig onafhankelijk wordt. De adoptie door gebruikers speelt hierbij een cruciale rol. De meeste medewerkers zijn namelijk gewend aan bestaande workflows en functies zoals Excel-macro’s.
Verschillende succesfactoren digitale autonomie
Of dit project daadwerkelijk gaat slagen hangt af van verschillende factoren. Cruciaal is dat er aandacht is voor governance en een goed implementatieplan, inclusief verander- en adoptie-management. Ook moet er voldoende geïnvesteerd worden in ondersteuning en het bredere ecosysteem. Het gaat niet alleen om de software, maar ook om training, migratietools en integratie met andere systemen.
Transparantie in het proces en heldere communicatie naar stakeholders, zoals gebruikers en management, is essentieel. Daarnaast moet het project ingebed zijn in een bredere organisatie-strategie: digitale autonomie is geen losstaand IT-project, maar onderdeel van governance en beleid.
Reden tot voorzichtigheid
Er is echter reden tot voorzichtigheid. Als de migratie traag verloopt of de gebruikerservaring slechter wordt, kan er terugval optreden naar oude systemen, of blijft de stap vooral symbolisch zonder brede navolging. Publieke instellingen zoals overheden en EU-agentschappen, maar ook grote organisaties in sectoren zoals recht, veiligheid, energie en infrastructuur, zijn bij uitstek kandidaten om dit voorbeeld te volgen, omdat zij een hoog belang hebben bij digitale soevereiniteit, gegevensbescherming en continuïteit.
Meer dan een IT-nieuwtje
Concluderend is de keuze van het ICC voor openDesk veel meer dan een IT-nieuwtje. Het is een testcase voor hoe organisaties kritisch kunnen kijken naar hun digitale infrastructuur in een wereld van geopolitieke verschuivingen en technologische afhankelijkheid. Voor organisaties die nadenken over digitale autonomie biedt dit een duidelijk signaal: ja, de stap is mogelijk, maar het succes hangt in belangrijke mate af van de uitvoering.
Organisaties die nog vastzitten in licentiemodellen van techreuzen worden uitgedaagd om zich af te vragen of hun afhankelijkheid acceptabel is. Het is een trend die navolging verdient, vooral voor organisaties met een hoog belang in datasoevereiniteit en continuïteit, maar het is geen eenvoudige copy-paste-opgave. Het vereist strategisch denken, investering en de bereidheid bestaande werkwijzen kritisch te hervormen.
Incident bij ICC: onderzoeker afgesloten van Microsoft-mail
In 2025 ontstond er opschudding rondom de International Criminal Court (ICC) toen meldingen opdoken dat hoofdaanklager Karim Khan geen toegang meer had tot een Microsoft-mailbox. Dit incident werd door verschillende media gemeld als een voorbeeld van de kwetsbaarheid van organisaties die afhankelijk zijn van Amerikaanse technologie‑diensten.
Khan verloor tijdelijk de toegang tot een account dat voor zijn werk werd gebruikt, vermoedelijk gekoppeld aan Microsoft‑diensten. De Nederlandse overheid en het parlement reageerden met zorgen over de afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven.
Microsoft ontkent dat het de hele dienstverlening aan het ICC heeft stopgezet of geschorst. Volgens Microsoft was er sprake van een ‘disconnection’ van Khan’s account, maar details over type account en oorzaak ontbreken. Het is niet bevestigd dat Microsoft op eigen initiatief een officiële ICC-maildienst volledig heeft afgesloten.
Het incident benadrukt de risico’s van afhankelijkheid van buitenlandse softwareleveranciers. Zelfs een tijdelijk afgesloten account kan de werkzaamheden van een internationale organisatie ernstig beïnvloeden, en onderstreept het belang van digitale autonomie en soevereine infrastructuren.