The SparQle
  • Impact Stories
  • Digital Impact Makers
  • Thema’s
    • Digitale samenleving & ethiek
      • Digitale identiteit & vertrouwen
      • Digitale inclusie & toegankelijkheid
      • Ethische technologie & AI
      • Privacy & digitale rechten
    • Digitale soevereiniteit & economie
      • Blockchain & digitale waarde
      • Cybersecurity & nationale veiligheid
      • Data soevereiniteit & governance
      • Europese cloud & infrastructuur
    • Duurzame digitalisering & ecologie
      • Circulaire IT & duurzame inkoop
      • Green IT & CO₂-reductie
      • Meetbaarheid & rapportage (ESG/CSRD)
      • Smart cities & digitale duurzaamheid
    • Innovatie & maatschappelijke impact
      • Innovatie & ESG
      • Innovatieve technologieën
      • Startups & ondernemerschap met impact
      • Toepassingen in sectoren
    • Transparantie & verantwoord digitaliseren
      • AI governance & regelgeving
      • Data-ethiek & verantwoord gebruik
      • ESG/CSRD & rapportage
      • Transparantie & open standaarden
  • Dossiers
    • Vast in de cloud
      • De weg uit de soevereine impasse (#1)
      • Dit zijn de vijf wegen vooruit (#2)
      • Drie mythes die verlammen (#3)
      • 90% van data wordt vergeten (#4)
      • “Van bondgenoot naar vazal” (#5)
    • Digitale autonomie in actie
      • ICC ruilt Microsoft Office in
      • Zo krijg je grip op Big Tech
      • DCC geeft goede voorbeeld
      • Soevereine back-up in zorg
  • Contact
  • Doe mee met The SparQle!
Grip op digitale afhankelijkheid

Digitale afhankelijkheid: grip terugwinnen

By Sander Hulsman on 9 november 2026

Meer keuzevrijheid maakt overheid sterker

Digitale afhankelijkheid raakt aan de kwaliteit van publieke dienstverlening. Wie digitale systemen bewust inkoopt en beheert, kan de continuïteit versterken, gegevens beter beschermen en ruimte houden om later van koers te veranderen.

Digitalisering helpt overheden sneller en toegankelijker werken. Tegelijkertijd kunnen organisaties vast komen te zitten aan een leverancier of technologie. Dat maakt overstappen kostbaar en beperkt de ruimte om eigen keuzes te maken. In het boek ‘Grip op digitale afhankelijkheid’ laat jurist en onderzoeker Mathieu Paapst zien hoe overheden die ruimte kunnen terugwinnen. De kern: organiseer keuzevrijheid vanaf het begin, in beleid, aanbestedingen en contracten.

Regie

Digitale autonomie betekent niet dat een overheid alle technologie zelf moet bouwen. Overheden blijven samenwerken met leveranciers. Ze kunnen die samenwerking wel zo inrichten dat ze zicht houden op hun systemen, gegevens en mogelijkheden om over te stappen. Dat vraagt om praktische vragen: waar staan gegevens, hoe kan een andere dienstverlener ze meenemen en welke afspraken gelden als een contract eindigt?

Afhankelijkheden verminderen met open standaarden, open source, dataportabiliteit en duidelijke exit-afspraken

De Algemene Rekenkamer liet in 2025 zien waarom die vragen tellen. Bij 84 van de 126 belangrijkste publieke clouddiensten ontbrak een risicoafweging. Ook bleek bij ruim een kwart van de gerapporteerde clouddiensten niet bekend om welk type cloud het ging. Meer overzicht geeft bestuurders de kans om risico’s eerder te herkennen en dienstverlening beter te beschermen.

Open standaarden

Open
[Foto: Finn Hackshaw | Unsplash]

Paapst beschrijft hoe organisaties afhankelijkheden kunnen verminderen met onder meer open standaarden, open source, dataportabiliteit en duidelijke exit-afspraken. Zulke maatregelen maken het makkelijker om gegevens tussen systemen uit te wisselen en leveranciers te vergelijken. Een overstap wordt daarmee realistischer, ook als een organisatie niet meteen van aanbieder wil veranderen.

Dat levert meer op dan alleen flexibiliteit. Wanneer leveranciers weten dat een klant kan overstappen, krijgt die klant een sterkere positie bij contractverlenging en nieuwe inkoop. Tegelijk kunnen open standaarden samenwerking tussen overheidsorganisaties ondersteunen. Dat helpt publieke instellingen kennis en oplossingen te delen, in plaats van telkens vanaf nul te beginnen.

Publieke waarden

Onafhankelijk onderzoek van het Rathenau Instituut onderstreept dat digitale afhankelijkheid verder reikt dan cloud alleen. Ook onderwijs, zorg en andere publieke domeinen gebruiken diensten van een beperkt aantal grote technologiebedrijven. Rathenau wijst op beleid en inkoop als manieren om ruimte te bieden aan alternatieve aanbieders. Zo kan publieke vraag bijdragen aan een diverser digitaal aanbod.

Meer keuze maakt publieke organisaties wendbaarder. Zij kunnen technologie beter laten aansluiten op hun eigen doelen en waarden. Ook kunnen zij hun dienstverlening aanpassen wanneer behoeften veranderen. Dat is relevant voor burgers, die afhankelijk zijn van bereikbare, betrouwbare digitale publieke diensten.

Sterke digitale samenleving

De grootste kans ligt in keuzes die organisaties vandaag al maken. Door afhankelijkheden in kaart te brengen, eisen aan overdraagbaarheid op te nemen en vooraf een exit-strategie te bedenken, houden ze meer handelingsruimte. Dat hoeft niet te betekenen dat elke organisatie dezelfde technologie kiest. Een gerichte aanpak laat juist ruimte voor maatwerk, zolang organisaties hun risico’s kennen en alternatieven serieus afwegen.

Digitale autonomie als praktische voorwaarde voor een sterke digitale samenleving

‘Grip op digitale afhankelijkheid’ maakt digitale autonomie daarmee concreet. Het boek verbindt technische keuzes met bestuur, recht en inkoop. Dat gesprek kan leiden tot betere contracten, meer samenwerking en publieke diensten die ook op lange termijn blijven aansluiten bij maatschappelijke behoeften. Zo wordt digitale autonomie geen abstract ideaal, maar een praktische voorwaarde voor een sterke digitale samenleving.

Data soevereiniteitDigitale governanceDigitale rechtenEuropese cloudInnovatieOpen sourceOpen standaarden
Posted in Cybersecurity & nationale veiligheid, Data soevereiniteit & governance, Digitale soevereiniteit & economie, Europese cloud & infrastructuur, Innovatie & maatschappelijke impact, Transparantie & open standaarden, Transparantie & verantwoord digitaliseren.
Share
PreviousNS verbindt data voor beter treinonderhoud
NextRijksbrede quantumstrategie: kansen voor Nederland
Tekengebied 3
  • Contact
  • Updates
  • Doe mee!
  • Disclaimer
  • Algemene Voorwaarden
  • Privacy
Alle intellectuele eigendomsrechten op de inhoud van deze website, waaronder teksten, afbeeldingen, logo’s en grafische elementen, berusten bij The SparQle, tenzij anders vermeld. Het is niet toegestaan om materiaal van deze website te kopiëren, verspreiden of te gebruiken zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van The SparQle.
© 2026 SparQle Media
  • Impact Stories
  • Digital Impact Makers
  • Thema’s
    • Digitale samenleving & ethiek
      • Digitale identiteit & vertrouwen
      • Digitale inclusie & toegankelijkheid
      • Ethische technologie & AI
      • Privacy & digitale rechten
    • Digitale soevereiniteit & economie
      • Blockchain & digitale waarde
      • Cybersecurity & nationale veiligheid
      • Data soevereiniteit & governance
      • Europese cloud & infrastructuur
    • Duurzame digitalisering & ecologie
      • Circulaire IT & duurzame inkoop
      • Green IT & CO₂-reductie
      • Meetbaarheid & rapportage (ESG/CSRD)
      • Smart cities & digitale duurzaamheid
    • Innovatie & maatschappelijke impact
      • Innovatie & ESG
      • Innovatieve technologieën
      • Startups & ondernemerschap met impact
      • Toepassingen in sectoren
    • Transparantie & verantwoord digitaliseren
      • AI governance & regelgeving
      • Data-ethiek & verantwoord gebruik
      • ESG/CSRD & rapportage
      • Transparantie & open standaarden
  • Dossiers
    • Vast in de cloud
      • De weg uit de soevereine impasse (#1)
      • Dit zijn de vijf wegen vooruit (#2)
      • Drie mythes die verlammen (#3)
      • 90% van data wordt vergeten (#4)
      • “Van bondgenoot naar vazal” (#5)
    • Digitale autonomie in actie
      • ICC ruilt Microsoft Office in
      • Zo krijg je grip op Big Tech
      • DCC geeft goede voorbeeld
      • Soevereine back-up in zorg
  • Contact
  • Doe mee met The SparQle!