In een tijd waarin organisaties steeds vaker AI-systemen inzetten, publiceert de Nederlandse toezichthouder Autoriteit Persoonsgegevens (AP) de nieuwe handleiding ‘Building AI Literacy’. Dit is de opvolger van de eerder verschenen ‘Get Started with AI Literacy’. Deze gids helpt organisaties om structureel en verantwoord te werken aan AI-geletterdheid. Zodoende voldoen zij aan de verplichtingen uit de Europese AI Act.
De AP benadrukt dat met de toegenomen inzet van AI-toepassingen ook de noodzaak voor een groter commitment ten aanzien van AI-geletterdheid groeit.Organisaties die AI gebruiken, of dit nu intern is of diensten aan externe klanten betreffen, hebben de verantwoordelijkheid om medewerkers voldoende kennis, begrip en vaardigheden te bieden rondom AI. Daarmee worden risico’s op schending van fundamentele rechten beperkt en benutten organisaties juist de kansen van AI.
Wat staat in de gids ‘Building AI Literacy’?
De nieuwe gids van de AP werkt verder uit wat eerder is ingezet en focust op twee kernelementen: (1) de wettelijke verplichtingen en (2) praktische voorbeelden en een meerjarenactieplan. Belangrijke onderdelen zijn:
Inventarisatie van AI-systemen, teams en risico’s: ergens moet gestart worden door te verkennen waar in de organisatie AI gebruikt wordt, door wie, en welke risico’s en kansen zich voordoen.
Doelen en strategie vaststellen: op basis van de risico- en kansanalyse stelt de organisatie meetbare doelen vast die passen bij de kennis- en rolprofielen van medewerkers.
Implementatie van training, bewustwording en leiderschapsbetrokkenheid: AI-geletterdheid moet worden ingebed in de bredere AI-strategie van de organisatie, met betrokkenheid van de top.
Evaluatie en doorontwikkeling: AI-geletterdheid is geen eenmalige actie, maar een doorlopend programma dat ontwikkeld moet worden naarmate technologie en context veranderen.
Duidelijke en aantoonbare route laten zien hoe voldaan wordt aan kennis- en vaardigheidseis
Verplichtingen onder de EU AI Act
De EU AI Act legt organisaties onder andere vast dat zij verantwoorde AI-systemen moeten inzetten, transparantie moeten waarborgen, en passende maatregelen moeten nemen om risico’s te beheersen. De AP koppelt hieraan de verplichting dat medewerkers die werken met of rondom AI-systemen “adequately AI literate” moeten zijn. In de praktijk betekent dit dat organisaties een duidelijke route moeten laten zien hoe zij aan die kennis- en vaardigheidseis voldoen, en dat dit aantoonbaar moet zijn.
Programma AI-geletterdheid
Voor leveranciers en gebruikers van digitaliseringsoplossingen is dit meer dan een compliance-verhaal. Een goed ingericht AI-geletterdheidsprogramma biedt meerdere voordelen:
Verhoogt het vertrouwen in AI-toepassingen: wanneer medewerkers begrijpen wat AI doet, welke beperkingen en risico’s er zijn, neemt de kans op onbedoelde schade af.
Verbetert de implementatie en acceptatie van nieuwe tools: AI-projecten slagen beter als mensen voldoende kennis hebben om ze te gebruiken en te beoordelen.
Versterkt uw positie als verantwoorde partner: organisaties, klanten en toezichthouders hechten steeds meer waarde aan een proactieve aanpak van ethische, juridische en maatschappelijke aspecten.
Beschermt tegen reputatierisico’s en boetes: falen op het vlak van AI-geletterdheid kan leiden tot verkeerde uitkomsten of zelfs juridische aansprakelijkheid.
Checklist opzetten AI-geletterdheid
Hieronder een uitgewerkte checklist (gebaseerd op de AP-gids én aanvullende onafhankelijke bronnen) waarmee organisaties concreet aan de slag kunnen:
[Foto: Pixabay | Pexels]
Start met de situatieanalyse
Breng in kaart welke AI-systemen worden gebruikt (intern of via derden).
Bepaal welke medewerkers en externe partners betrokken zijn.
Bepaal rolgebaseerde kennis- en vaardigheidsniveaus
Niet iedereen hoeft tot hetzelfde niveau te worden opgeleid; een ontwikkelaar van AI-modellen heeft andere kennis nodig dan een eindgebruiker.
Leg vast welke trainingen, workshops of e-learning-modules passen.
Ontwikkel en implementeer een trainings- en bewustwordingsprogramma
Combineer technische uitleg (hoe werkt AI), ethische/sociale aspecten (impact & verantwoordelijkheid) en juridische randvoorwaarden (EU AI Act, GDPR).
Zorg voor leiderschapsbetrokkenheid: topmanagement moet het belang onderschrijven.
Meet, evalueer en pas aan
Stel KPI’s op (bijv. % medewerkers getraind, aantal geconstateerde risico’s, feedbackscores).
Voer periodieke evaluaties uit en update het programma aan de hand van veranderende wet- en regelgeving of technologische ontwikkelingen.
Embed AI-geletterdheid in de cultuur van de organisatie
Maak AI-geletterdheid tot onderdeel van het HR-proces (onboarding, loopbaanontwikkeling).
Maak kennisdeling mogelijk (bijv. interne communities, workshops).
Stimuleer dat medewerkers zelf kritisch kijken naar AI-projecten, niet alleen de tools gebruiken.
Aandachtspunten en uitdagingen
One-size-fits-all werkt niet: elke organisatie heeft een andere situatie qua AI-gebruik, risico’s en medewerkersprofielen. De AP benadrukt dat maatwerk nodig is.
Continuïteit en actualiteit: AI verandert snel. Een training die vandaag actueel is, kan morgen verouderd zijn. Het blijft dus een doorlopend leertraject.
Verbinding tussen kennis en praktijk: het is niet genoeg om theorie alleen aan te bieden; medewerkers moeten ook oefenen met de specifieke AI-tools en scenario’s binnen hun eigen organisatie.
Culturele verandering: AI-geletterdheid gaat over meer dan kennis. Het vraagt om een houding van kritisch denken, ethisch bewustzijn en samenwerking tussen functies (IT, HR, juridische afdeling, business).
AI-geletterdheid in organisatie-DNA
De nieuwe AP-gids ‘Building AI Literacy’ is voor organisaties een waardevol hulpmiddel om AI-geletterdheid gestructureerd aan te pakken; van inventarisatie tot doorontwikkeling. Voor leveranciers en gebruikers van digitaliseringsoplossingen geldt dat investeren in geletterdheid niet alleen een compliance-verplichting is, maar ook een strategisch pluspunt: het verhoogt vertrouwen, versterkt de digitale transformatie en maakt AI-gebruik veiliger en effectiever.
AI versterkt mogelijkheden om echt impact te maken met digitalisering
Door AI-geletterdheid onderdeel te maken van uw organisatie-DNA, verankert u niet alleen het verantwoord gebruik van AI, maar versterkt u ook de mogelijkheden om echt impact te maken met digitalisering.
Bouw aan AI-geletterdheid met nieuwe gids van AP
In een tijd waarin organisaties steeds vaker AI-systemen inzetten, publiceert de Nederlandse toezichthouder Autoriteit Persoonsgegevens (AP) de nieuwe handleiding ‘Building AI Literacy’. Dit is de opvolger van de eerder verschenen ‘Get Started with AI Literacy’. Deze gids helpt organisaties om structureel en verantwoord te werken aan AI-geletterdheid. Zodoende voldoen zij aan de verplichtingen uit de Europese AI Act.
De AP benadrukt dat met de toegenomen inzet van AI-toepassingen ook de noodzaak voor een groter commitment ten aanzien van AI-geletterdheid groeit. Organisaties die AI gebruiken, of dit nu intern is of diensten aan externe klanten betreffen, hebben de verantwoordelijkheid om medewerkers voldoende kennis, begrip en vaardigheden te bieden rondom AI. Daarmee worden risico’s op schending van fundamentele rechten beperkt en benutten organisaties juist de kansen van AI.
Wat staat in de gids ‘Building AI Literacy’?
De nieuwe gids van de AP werkt verder uit wat eerder is ingezet en focust op twee kernelementen: (1) de wettelijke verplichtingen en (2) praktische voorbeelden en een meerjarenactieplan. Belangrijke onderdelen zijn:
Verplichtingen onder de EU AI Act
De EU AI Act legt organisaties onder andere vast dat zij verantwoorde AI-systemen moeten inzetten, transparantie moeten waarborgen, en passende maatregelen moeten nemen om risico’s te beheersen. De AP koppelt hieraan de verplichting dat medewerkers die werken met of rondom AI-systemen “adequately AI literate” moeten zijn. In de praktijk betekent dit dat organisaties een duidelijke route moeten laten zien hoe zij aan die kennis- en vaardigheidseis voldoen, en dat dit aantoonbaar moet zijn.
Programma AI-geletterdheid
Voor leveranciers en gebruikers van digitaliseringsoplossingen is dit meer dan een compliance-verhaal. Een goed ingericht AI-geletterdheidsprogramma biedt meerdere voordelen:
Checklist opzetten AI-geletterdheid
Hieronder een uitgewerkte checklist (gebaseerd op de AP-gids én aanvullende onafhankelijke bronnen) waarmee organisaties concreet aan de slag kunnen:
Aandachtspunten en uitdagingen
AI-geletterdheid in organisatie-DNA
De nieuwe AP-gids ‘Building AI Literacy’ is voor organisaties een waardevol hulpmiddel om AI-geletterdheid gestructureerd aan te pakken; van inventarisatie tot doorontwikkeling. Voor leveranciers en gebruikers van digitaliseringsoplossingen geldt dat investeren in geletterdheid niet alleen een compliance-verplichting is, maar ook een strategisch pluspunt: het verhoogt vertrouwen, versterkt de digitale transformatie en maakt AI-gebruik veiliger en effectiever.
Door AI-geletterdheid onderdeel te maken van uw organisatie-DNA, verankert u niet alleen het verantwoord gebruik van AI, maar versterkt u ook de mogelijkheden om echt impact te maken met digitalisering.