Datagebruik staat bij vrijwel iedere organisatie hoog op de agenda. Tegelijkertijd nemen de eisen rond privacy, governance, AI en digitale verantwoordelijkheid snel toe. Volgens data- en techjurist Bart Schellekens ligt de oplossing niet in meer regels of meer controle, maar in betere samenwerking. Organisaties die verantwoord datagebruik serieus nemen, moeten privacy, data en bestuur dichter bij elkaar brengen. Alleen dan ontstaat de basis voor duurzame digitale innovatie.
De discussie over data gaat vaak over kansen. Organisaties willen meer inzicht, betere dienstverlening en slimmere besluitvorming. Tegelijkertijd groeit de aandacht voor privacy, ethiek en digitale rechten. Daardoor lijken Chief Data Officers (CDO’s) en Chief Privacy Officers (CPO’s) soms tegenover elkaar te staan. Volgens Bart Schellekens in de podcast ‘Van Datagedreven naar Databedreven werken’ is dat een misverstand. Juist deze functies hebben meer gemeen dan veel organisaties denken.
Datagebruik verbindt CDO en CPO
Bart Schellekens [foto: LinkedIn]
In veel organisaties ontstaat spanning tussen de wens om meer waarde uit data te halen en de noodzaak om persoonsgegevens te beschermen. Die spanning is volgens Schellekens vaak het gevolg van verschillende achtergronden en vakgebieden. “Zeker als de privacy officer jurist is en de CDO geen jurist is, heb je nog wel eens de kans dat ze in een soort Babylonische spraakverwarring terechtkomen, terwijl ze eigenlijk hetzelfde willen.”
Volgens hem kijkt de CDO vooral naar de mogelijkheden van data. Die wil processen verbeteren, inzichten vergroten en innovatie versnellen. De CPO kijkt vanuit een ander perspectief. Daar staan de belangen van burgers, klanten en betrokkenen centraal.
Toch streven beide rollen naar hetzelfde resultaat. Verantwoord datagebruik vraagt immers zowel om benutting als bescherming van data. Organisaties die deze twee disciplines los van elkaar organiseren, lopen het risico dat projecten vertraging oplopen of onnodig complex worden.
Schellekens ziet daarom meer waarde in samenwerking dan in discussie over bevoegdheden. Zodra beide functies begrijpen dat zij dezelfde randvoorwaarden nodig hebben, ontstaat een veel effectievere aanpak.
Datagovernance bepaalt succes
Een belangrijk inzicht uit het gesprek is dat succesvolle dataprojecten vrijwel altijd beginnen bij governance. Dat geldt voor privacyvraagstukken, maar net zo goed voor data-analyse, AI-projecten en digitale dienstverlening.
Volgens Schellekens hebben zowel CDO’s als CPO’s behoefte aan dezelfde fundamenten. Goede informatiehuishouding, heldere verantwoordelijkheden, betrouwbare databronnen en hoge datakwaliteit zijn essentieel. “Datakwaliteit moet op orde zijn. Dat zijn allemaal aspecten die een privacy officer terugleest in de AVG en die een data officer terugziet in zijn governance- en datamanagementmodellen.”
Ook middelgrote bedrijven en publieke instellingen krijgen steeds vaker te maken met complexe datastromen
Veel organisaties investeren direct in nieuwe technologie. Daarmee slaan ze soms een cruciale stap over. Zonder inzicht in welke gegevens beschikbaar zijn, waar die vandaan komen en wie ervoor verantwoordelijk is, ontstaat er weinig grip op risico’s en kansen.
Dat geldt niet alleen voor grote organisaties. Ook middelgrote bedrijven en publieke instellingen krijgen steeds vaker te maken met complexe datastromen. De behoefte aan governance groeit daardoor sneller dan ooit.
Privacy verschuift naar digital trust
[Foto: Steve Buissinne | Pixabay]
De traditionele kijk op privacy verandert. Waar privacy jarenlang vooral werd gezien als een juridische verplichting, ontwikkelt het vakgebied zich steeds meer richting vertrouwen, verantwoordelijkheid en maatschappelijke legitimiteit.
Schellekens sluit zich aan bij de gedachte dat privacyprofessionals breder moeten kijken dan alleen persoonsgegevens. In de praktijk gaat het steeds vaker om het afwegen van uiteenlopende belangen. “Wat de AVG vraagt van een organisatie is die belangenafweging. Het gaat om de afweging tussen verschillende grondrechten, organisatiebelangen en maatschappelijke belangen.” Daarom ziet hij veel waarde in begrippen als ‘digital trust’. Die term omvat niet alleen privacy, maar ook gegevensbescherming, informatiebeveiliging, transparantie en ethiek.
Deze ontwikkeling sluit aan bij een bredere trend binnen digitalisering. Burgers, klanten en medewerkers verwachten niet langer alleen dat organisaties voldoen aan wetgeving. Zij verwachten ook dat technologie op een verantwoorde manier wordt ingezet.
Vertrouwen wordt daarmee een strategische factor. Organisaties die digital trust serieus nemen, creëren niet alleen minder risico’s, maar bouwen ook aan duurzame relaties met gebruikers en stakeholders.
Multidisciplinaire aanpak
Naast privacy en governance krijgt ook ethiek een steeds prominentere rol binnen digitale projecten. Dat geldt zeker bij toepassingen van kunstmatige intelligentie. Volgens Schellekens bestaat er geen eenvoudige oplossing voor ethische dilemma’s. Juist daarom moeten verschillende disciplines betrokken worden bij de besluitvorming. “Een ethisch vraagstuk vraagt om verschillende gezichtspunten en verschillende belangen.”
Bestuurders moeten de verschillende belangen begrijpen en vervolgens een bewuste keuze maken
Hij pleit ervoor om CDO’s, CPO’s en bestuurders gezamenlijk naar vraagstukken te laten kijken. Sommige organisaties kiezen daarnaast voor een ethische commissie of een apart expertteam. De uiteindelijke verantwoordelijkheid blijft echter bij het bestuur. Bestuurders moeten de verschillende belangen begrijpen en vervolgens een bewuste keuze maken. Dat vraagt om meer dan alleen juridische kennis. Ook maatschappelijke impact, publieke waarden en mogelijke gevolgen voor burgers verdienen een vaste plek aan de bestuurstafel.
AI vergroot kansen en verantwoordelijkheden
[Illustratie: Cash Macanaya | Unsplash]
Weinig technologie heeft de afgelopen jaren zoveel aandacht gekregen als AI. Voor veel organisaties biedt kunstmatige intelligentie nieuwe mogelijkheden voor automatisering, analyse en dienstverlening. Schellekens ziet die kansen nadrukkelijk. Tegelijkertijd waarschuwt hij voor overschatting van de technologie. “De kansen van AI zijn talloos, maar ik ben iemand die eerst wil zien wat het daadwerkelijk oplevert.”
Vooral binnen de overheid speelt een belangrijk vraagstuk. Organisaties moeten kunnen uitleggen hoe beslissingen tot stand komen. Juist daar ontstaat spanning met bepaalde AI-modellen. “Het risico zit in het karakter van een AI-systeem waarbij je niet kunt valideren hoe het tot een antwoord komt.”
Wanneer een organisatie geen inzicht heeft in de werking van een model, ontstaat een probleem. Dat geldt extra sterk bij besluiten die juridische, maatschappelijke of financiële gevolgen hebben. Daarom benadrukt Schellekens dat goede data een voorwaarde blijft voor succesvolle AI. Zonder betrouwbare databronnen, duidelijke governance en kwaliteitscontrole neemt de kans op fouten snel toe. AI governance wordt daarmee minstens zo belangrijk als de technologie zelf.
Andere oplossingen nodig
Niet iedere organisatie beschikt over een CDO, CPO of ethisch expertteam. Zeker kleinere gemeenten, bedrijven en maatschappelijke organisaties moeten creatief omgaan met beperkte capaciteit.
Volgens Schellekens hoeft dat geen probleem te zijn. Het gaat uiteindelijk niet om functietitels, maar om het organiseren van verantwoordelijkheden. Hij waarschuwt wel voor een situatie waarin controlemechanismen de uitvoering gaan overheersen. “Je moet niet eindigen met meer controleurs dan mensen die bezig zijn met het echte werk.”
Zorg dat privacy, data, beveiliging en ethiek een plek krijgen binnen besluitvorming en projectontwikkeling
Kleinere organisaties kunnen daarom rollen combineren of samenwerken met externe experts. Ook regionale samenwerking kan helpen om specialistische kennis toegankelijk te maken. De kern blijft hetzelfde. Zorg dat privacy, data, beveiliging en ethiek een plek krijgen binnen besluitvorming en projectontwikkeling.
Datagebruik als core business
[Afbeelding: Gerd Altmann | Pixabay]
Een van de belangrijkste boodschappen uit het gesprek richt zich op bestuurders. Volgens Schellekens kunnen bestuurders zich niet langer veroorloven om data en digitalisering te beschouwen als een technisch onderwerp. Datagebruik raakt direct aan de primaire processen van organisaties. Daarmee wordt het een bestuursverantwoordelijkheid. “Data en digital trust horen tot de kern van de organisatie.”
Om die verantwoordelijkheid waar te maken, moeten bestuurders investeren in kennis en inzicht. Zij hoeven geen dataspecialist te worden, maar moeten wel begrijpen welke risico’s, kansen en afhankelijkheden er bestaan. Daar hoort ook aandacht voor informatiehuishouding bij. Veel organisaties onderschatten nog altijd het belang van een solide digitale basis.
Volgens Schellekens begint verantwoord datagebruik met weten welke gegevens aanwezig zijn, hoe die worden gebruikt, wie verantwoordelijk is en hoe beveiliging geregeld is. Pas wanneer die basis op orde is, ontstaat ruimte voor innovatie.
Digitale ontwikkelingen versnellen
Terwijl organisaties werken aan privacy, governance en AI, dienen zich alweer nieuwe technologische ontwikkelingen aan. Denk aan quantum computing, geavanceerde beeldanalyse en steeds krachtigere sensortechnologie.
De integriteit van data wordt een heel belangrijk onderwerp
Volgens Schellekens zal vooral de combinatie van beeld, geluid en AI grote gevolgen hebben voor de komende jaren. Steeds meer informatie wordt vastgelegd, geanalyseerd en verwerkt. Tegelijkertijd wordt het eenvoudiger om realistische beelden, video’s en documenten te genereren. Daardoor ontstaat een nieuw vraagstuk rond authenticiteit. “De integriteit van data wordt een heel belangrijk onderwerp.”
Organisaties moeten niet alleen weten welke data zij bezitten, maar ook kunnen aantonen waar die data vandaan komt en of deze betrouwbaar is. Dat vraagstuk raakt vrijwel iedere sector. Van rechtspraak en overheid tot zorg, onderwijs en bedrijfsleven. De behoefte aan betrouwbare digitale ketens zal daardoor alleen maar toenemen.
Datagebruik vraagt samenwerking
[Afbeelding: Alexa | Pixabay]
De belangrijkste conclusie van Bart Schellekens is verrassend eenvoudig. Verantwoord datagebruik begint niet bij technologie. Het begint bij samenwerking. CDO’s, CPO’s, bestuurders en andere specialisten hebben verschillende perspectieven, maar delen uiteindelijk dezelfde doelstelling. Zij willen data inzetten op een manier die waarde creëert zonder publieke belangen uit het oog te verliezen. “Ga eens bij elkaar zitten en kijk waar het bestuur behoefte aan heeft en hoe je daar gezamenlijk handen en voeten aan kunt geven.”
Juist in een tijd waarin AI, digitale soevereiniteit, privacy en governance steeds belangrijker worden, vormt die samenwerking het verschil tussen reactief beleid en toekomstbestendige digitalisering. Organisaties die investeren in digital trust, governance en multidisciplinaire samenwerking leggen daarmee de basis voor verantwoord datagebruik. Niet als compliance-oefening, maar als strategische voorwaarde voor duurzame digitale ontwikkeling.
Datagebruik vraagt om digital trust als basis
Privacy, governance en AI vragen regie
Datagebruik staat bij vrijwel iedere organisatie hoog op de agenda. Tegelijkertijd nemen de eisen rond privacy, governance, AI en digitale verantwoordelijkheid snel toe. Volgens data- en techjurist Bart Schellekens ligt de oplossing niet in meer regels of meer controle, maar in betere samenwerking. Organisaties die verantwoord datagebruik serieus nemen, moeten privacy, data en bestuur dichter bij elkaar brengen. Alleen dan ontstaat de basis voor duurzame digitale innovatie.
De discussie over data gaat vaak over kansen. Organisaties willen meer inzicht, betere dienstverlening en slimmere besluitvorming. Tegelijkertijd groeit de aandacht voor privacy, ethiek en digitale rechten. Daardoor lijken Chief Data Officers (CDO’s) en Chief Privacy Officers (CPO’s) soms tegenover elkaar te staan. Volgens Bart Schellekens in de podcast ‘Van Datagedreven naar Databedreven werken’ is dat een misverstand. Juist deze functies hebben meer gemeen dan veel organisaties denken.
Datagebruik verbindt CDO en CPO
In veel organisaties ontstaat spanning tussen de wens om meer waarde uit data te halen en de noodzaak om persoonsgegevens te beschermen. Die spanning is volgens Schellekens vaak het gevolg van verschillende achtergronden en vakgebieden. “Zeker als de privacy officer jurist is en de CDO geen jurist is, heb je nog wel eens de kans dat ze in een soort Babylonische spraakverwarring terechtkomen, terwijl ze eigenlijk hetzelfde willen.”
Volgens hem kijkt de CDO vooral naar de mogelijkheden van data. Die wil processen verbeteren, inzichten vergroten en innovatie versnellen. De CPO kijkt vanuit een ander perspectief. Daar staan de belangen van burgers, klanten en betrokkenen centraal.
Toch streven beide rollen naar hetzelfde resultaat. Verantwoord datagebruik vraagt immers zowel om benutting als bescherming van data. Organisaties die deze twee disciplines los van elkaar organiseren, lopen het risico dat projecten vertraging oplopen of onnodig complex worden.
Schellekens ziet daarom meer waarde in samenwerking dan in discussie over bevoegdheden. Zodra beide functies begrijpen dat zij dezelfde randvoorwaarden nodig hebben, ontstaat een veel effectievere aanpak.
Datagovernance bepaalt succes
Een belangrijk inzicht uit het gesprek is dat succesvolle dataprojecten vrijwel altijd beginnen bij governance. Dat geldt voor privacyvraagstukken, maar net zo goed voor data-analyse, AI-projecten en digitale dienstverlening.
Volgens Schellekens hebben zowel CDO’s als CPO’s behoefte aan dezelfde fundamenten. Goede informatiehuishouding, heldere verantwoordelijkheden, betrouwbare databronnen en hoge datakwaliteit zijn essentieel. “Datakwaliteit moet op orde zijn. Dat zijn allemaal aspecten die een privacy officer terugleest in de AVG en die een data officer terugziet in zijn governance- en datamanagementmodellen.”
Veel organisaties investeren direct in nieuwe technologie. Daarmee slaan ze soms een cruciale stap over. Zonder inzicht in welke gegevens beschikbaar zijn, waar die vandaan komen en wie ervoor verantwoordelijk is, ontstaat er weinig grip op risico’s en kansen.
Dat geldt niet alleen voor grote organisaties. Ook middelgrote bedrijven en publieke instellingen krijgen steeds vaker te maken met complexe datastromen. De behoefte aan governance groeit daardoor sneller dan ooit.
Privacy verschuift naar digital trust
De traditionele kijk op privacy verandert. Waar privacy jarenlang vooral werd gezien als een juridische verplichting, ontwikkelt het vakgebied zich steeds meer richting vertrouwen, verantwoordelijkheid en maatschappelijke legitimiteit.
Schellekens sluit zich aan bij de gedachte dat privacyprofessionals breder moeten kijken dan alleen persoonsgegevens. In de praktijk gaat het steeds vaker om het afwegen van uiteenlopende belangen. “Wat de AVG vraagt van een organisatie is die belangenafweging. Het gaat om de afweging tussen verschillende grondrechten, organisatiebelangen en maatschappelijke belangen.” Daarom ziet hij veel waarde in begrippen als ‘digital trust’. Die term omvat niet alleen privacy, maar ook gegevensbescherming, informatiebeveiliging, transparantie en ethiek.
Deze ontwikkeling sluit aan bij een bredere trend binnen digitalisering. Burgers, klanten en medewerkers verwachten niet langer alleen dat organisaties voldoen aan wetgeving. Zij verwachten ook dat technologie op een verantwoorde manier wordt ingezet.
Vertrouwen wordt daarmee een strategische factor. Organisaties die digital trust serieus nemen, creëren niet alleen minder risico’s, maar bouwen ook aan duurzame relaties met gebruikers en stakeholders.
Multidisciplinaire aanpak
Naast privacy en governance krijgt ook ethiek een steeds prominentere rol binnen digitale projecten. Dat geldt zeker bij toepassingen van kunstmatige intelligentie. Volgens Schellekens bestaat er geen eenvoudige oplossing voor ethische dilemma’s. Juist daarom moeten verschillende disciplines betrokken worden bij de besluitvorming. “Een ethisch vraagstuk vraagt om verschillende gezichtspunten en verschillende belangen.”
Hij pleit ervoor om CDO’s, CPO’s en bestuurders gezamenlijk naar vraagstukken te laten kijken. Sommige organisaties kiezen daarnaast voor een ethische commissie of een apart expertteam. De uiteindelijke verantwoordelijkheid blijft echter bij het bestuur. Bestuurders moeten de verschillende belangen begrijpen en vervolgens een bewuste keuze maken. Dat vraagt om meer dan alleen juridische kennis. Ook maatschappelijke impact, publieke waarden en mogelijke gevolgen voor burgers verdienen een vaste plek aan de bestuurstafel.
AI vergroot kansen en verantwoordelijkheden
Weinig technologie heeft de afgelopen jaren zoveel aandacht gekregen als AI. Voor veel organisaties biedt kunstmatige intelligentie nieuwe mogelijkheden voor automatisering, analyse en dienstverlening. Schellekens ziet die kansen nadrukkelijk. Tegelijkertijd waarschuwt hij voor overschatting van de technologie. “De kansen van AI zijn talloos, maar ik ben iemand die eerst wil zien wat het daadwerkelijk oplevert.”
Vooral binnen de overheid speelt een belangrijk vraagstuk. Organisaties moeten kunnen uitleggen hoe beslissingen tot stand komen. Juist daar ontstaat spanning met bepaalde AI-modellen. “Het risico zit in het karakter van een AI-systeem waarbij je niet kunt valideren hoe het tot een antwoord komt.”
Wanneer een organisatie geen inzicht heeft in de werking van een model, ontstaat een probleem. Dat geldt extra sterk bij besluiten die juridische, maatschappelijke of financiële gevolgen hebben. Daarom benadrukt Schellekens dat goede data een voorwaarde blijft voor succesvolle AI. Zonder betrouwbare databronnen, duidelijke governance en kwaliteitscontrole neemt de kans op fouten snel toe. AI governance wordt daarmee minstens zo belangrijk als de technologie zelf.
Andere oplossingen nodig
Niet iedere organisatie beschikt over een CDO, CPO of ethisch expertteam. Zeker kleinere gemeenten, bedrijven en maatschappelijke organisaties moeten creatief omgaan met beperkte capaciteit.
Volgens Schellekens hoeft dat geen probleem te zijn. Het gaat uiteindelijk niet om functietitels, maar om het organiseren van verantwoordelijkheden. Hij waarschuwt wel voor een situatie waarin controlemechanismen de uitvoering gaan overheersen. “Je moet niet eindigen met meer controleurs dan mensen die bezig zijn met het echte werk.”
Kleinere organisaties kunnen daarom rollen combineren of samenwerken met externe experts. Ook regionale samenwerking kan helpen om specialistische kennis toegankelijk te maken. De kern blijft hetzelfde. Zorg dat privacy, data, beveiliging en ethiek een plek krijgen binnen besluitvorming en projectontwikkeling.
Datagebruik als core business
Een van de belangrijkste boodschappen uit het gesprek richt zich op bestuurders. Volgens Schellekens kunnen bestuurders zich niet langer veroorloven om data en digitalisering te beschouwen als een technisch onderwerp. Datagebruik raakt direct aan de primaire processen van organisaties. Daarmee wordt het een bestuursverantwoordelijkheid. “Data en digital trust horen tot de kern van de organisatie.”
Om die verantwoordelijkheid waar te maken, moeten bestuurders investeren in kennis en inzicht. Zij hoeven geen dataspecialist te worden, maar moeten wel begrijpen welke risico’s, kansen en afhankelijkheden er bestaan. Daar hoort ook aandacht voor informatiehuishouding bij. Veel organisaties onderschatten nog altijd het belang van een solide digitale basis.
Volgens Schellekens begint verantwoord datagebruik met weten welke gegevens aanwezig zijn, hoe die worden gebruikt, wie verantwoordelijk is en hoe beveiliging geregeld is. Pas wanneer die basis op orde is, ontstaat ruimte voor innovatie.
Digitale ontwikkelingen versnellen
Terwijl organisaties werken aan privacy, governance en AI, dienen zich alweer nieuwe technologische ontwikkelingen aan. Denk aan quantum computing, geavanceerde beeldanalyse en steeds krachtigere sensortechnologie.
Volgens Schellekens zal vooral de combinatie van beeld, geluid en AI grote gevolgen hebben voor de komende jaren. Steeds meer informatie wordt vastgelegd, geanalyseerd en verwerkt. Tegelijkertijd wordt het eenvoudiger om realistische beelden, video’s en documenten te genereren. Daardoor ontstaat een nieuw vraagstuk rond authenticiteit. “De integriteit van data wordt een heel belangrijk onderwerp.”
Organisaties moeten niet alleen weten welke data zij bezitten, maar ook kunnen aantonen waar die data vandaan komt en of deze betrouwbaar is. Dat vraagstuk raakt vrijwel iedere sector. Van rechtspraak en overheid tot zorg, onderwijs en bedrijfsleven. De behoefte aan betrouwbare digitale ketens zal daardoor alleen maar toenemen.
Datagebruik vraagt samenwerking
De belangrijkste conclusie van Bart Schellekens is verrassend eenvoudig. Verantwoord datagebruik begint niet bij technologie. Het begint bij samenwerking. CDO’s, CPO’s, bestuurders en andere specialisten hebben verschillende perspectieven, maar delen uiteindelijk dezelfde doelstelling. Zij willen data inzetten op een manier die waarde creëert zonder publieke belangen uit het oog te verliezen. “Ga eens bij elkaar zitten en kijk waar het bestuur behoefte aan heeft en hoe je daar gezamenlijk handen en voeten aan kunt geven.”
Juist in een tijd waarin AI, digitale soevereiniteit, privacy en governance steeds belangrijker worden, vormt die samenwerking het verschil tussen reactief beleid en toekomstbestendige digitalisering. Organisaties die investeren in digital trust, governance en multidisciplinaire samenwerking leggen daarmee de basis voor verantwoord datagebruik. Niet als compliance-oefening, maar als strategische voorwaarde voor duurzame digitale ontwikkeling.