Meer grip op data, technologie en kritieke systemen
Digitale autonomie bij de Belastingdienst krijgt steeds concreter vorm. De dienst wil kritieke digitale processen vaker zelf ontwikkelen, beheren en beveiligen. Daarmee ontstaat niet alleen meer controle over gevoelige gegevens, maar ook ruimte voor een weerbaardere en toekomstbestendige digitale overheid.
De Belastingdienst beschikt al over eigen datacenters, een grote interne IT-organisatie en veel zelfgebouwde applicaties. Toch blijft de dienst afhankelijk van technologie van externe, vaak niet-Europese leveranciers. Staatssecretaris van Financiën Eelco Eerenberg wil die afhankelijkheid verkleinen zonder informatiebeveiliging, continuïteit of dienstverlening aan burgers en ondernemers in gevaar te brengen.
Versterken regie
Digitale autonomie gaat volgens Eerenberg niet over volledige onafhankelijkheid. Dat doel is volgens hem niet realistisch. Het gaat vooral om het vergroten van de eigen regie over digitale middelen, data en technologie. “Volledige digitale autonomie is dus gewoonweg niet haalbaar. Toch is er, binnen de beperkingen, best wat mogelijk.”
Dat uitgangspunt sluit aan bij het Rathenau Instituut. Publieke organisaties kunnen volgens het instituut kwetsbaar worden wanneer zij te afhankelijk worden van grote technologiebedrijven. Minder afhankelijkheid moet daarom vooral zorgen voor behoud van regie over belangrijke publieke processen.
Voor de Belastingdienst krijgt dat direct betekenis. De dienst verwerkt grote hoeveelheden gevoelige gegevens en ondersteunt processen die essentieel zijn voor burgers, ondernemers en de overheid. Meer grip op de digitale infrastructuur kan de continuïteit en weerbaarheid van die dienstverlening versterken.
Eigen beheer
Eelco Eerenberg [foto: Martijn Beekman]
De Belastingdienst heeft een sterke uitgangspositie. De organisatie beschikt over eigen datacenters en ongeveer 3.600 FTE binnen de ICT-organisatie. Daarnaast ontwikkelt de dienst veel applicaties zelf. Eerenberg wil die kennis en infrastructuur verder benutten.
Voor primaire processen kiest de Belastingdienst daarom zo veel mogelijk voor eigen ontwikkeling en beheer. Een concreet voorbeeld is het nieuwe systeem voor de omzetbelasting. De servers staan in de eigen datacenters en de Belastingdienst neemt het beheer en onderhoud van de infrastructuur zelf op zich. De leverancier blijft verantwoordelijk voor de software, maar krijgt geen directe toegang tot gegevens van burgers en bedrijven.
Dat maakt digitale autonomie tastbaar. Het gaat niet alleen om een strategisch beleidsdoel, maar om keuzes in architectuur, beheer, aanbesteding en dataveiligheid.
Open source
Ook bij nieuwe software wil de Belastingdienst minder afhankelijk worden van individuele leveranciers. Bij gelijke geschiktheid kiest de organisatie voor open source en open standaarden. Daarmee kan de overheid meer keuzevrijheid behouden en wordt overstappen naar een andere oplossing eenvoudiger.
Die aanpak kan bovendien kennis binnen de publieke sector versterken. De Belastingdienst wil zich actiever mengen in open source communities. Zo deelt de organisatie expertise en bouwt zij tegelijkertijd verder aan een eigen technische kennispositie.
Volgens Eerenberg is dat nodig in een wereld waarin digitale afhankelijkheden snel kunnen veranderen. “Het kan best zijn dat er nu van alles mogelijk is wat een jaar geleden nog niet kon.”
Weerbaardere overheid
De ontwikkeling laat ook zien waarom digitale autonomie geen doel op zichzelf hoeft te zijn. Het gaat uiteindelijk om publieke waarde. Een overheid die kritieke systemen beter kan beheersen, kan risico’s eerder beoordelen en sneller reageren wanneer omstandigheden veranderen.
De overstap naar Microsoft 365 voor kantoorautomatisering laat tegelijk zien dat autonomie altijd een afweging blijft. In 2025 concludeerde de Belastingdienst dat deze overstap op dat moment de enige realistische optie was. Inmiddels worden alternatieven opnieuw onderzocht, mede door nieuwe ontwikkelingen in datacentercapaciteit en technologie.
We hebben een duidelijk doel voor ogen: digitale autonomie
Die voortdurende heroverweging is misschien wel de belangrijkste positieve ontwikkeling. Digitale autonomie betekent niet dat een organisatie nooit meer externe technologie gebruikt. Het betekent dat zij bewustere keuzes kan maken, risico’s kan wegen en waar mogelijk de regie behoudt.
Eerenberg vat die ambitie helder samen: “Toch is het de moeite meer dan waard, want we hebben er een duidelijk doel mee voor ogen: digitale autonomie.” Voor de Belastingdienst kan die koers daarmee uitgroeien tot meer dan een IT-strategie. Het kan een voorbeeld worden van hoe een publieke organisatie digitale weerbaarheid, privacy, innovatie en dienstverlening met elkaar verbindt.
Digitale autonomie Belastingdienst krijgt vorm
Meer grip op data, technologie en kritieke systemen
Digitale autonomie bij de Belastingdienst krijgt steeds concreter vorm. De dienst wil kritieke digitale processen vaker zelf ontwikkelen, beheren en beveiligen. Daarmee ontstaat niet alleen meer controle over gevoelige gegevens, maar ook ruimte voor een weerbaardere en toekomstbestendige digitale overheid.
De Belastingdienst beschikt al over eigen datacenters, een grote interne IT-organisatie en veel zelfgebouwde applicaties. Toch blijft de dienst afhankelijk van technologie van externe, vaak niet-Europese leveranciers. Staatssecretaris van Financiën Eelco Eerenberg wil die afhankelijkheid verkleinen zonder informatiebeveiliging, continuïteit of dienstverlening aan burgers en ondernemers in gevaar te brengen.
Versterken regie
Digitale autonomie gaat volgens Eerenberg niet over volledige onafhankelijkheid. Dat doel is volgens hem niet realistisch. Het gaat vooral om het vergroten van de eigen regie over digitale middelen, data en technologie. “Volledige digitale autonomie is dus gewoonweg niet haalbaar. Toch is er, binnen de beperkingen, best wat mogelijk.”
Dat uitgangspunt sluit aan bij het Rathenau Instituut. Publieke organisaties kunnen volgens het instituut kwetsbaar worden wanneer zij te afhankelijk worden van grote technologiebedrijven. Minder afhankelijkheid moet daarom vooral zorgen voor behoud van regie over belangrijke publieke processen.
Voor de Belastingdienst krijgt dat direct betekenis. De dienst verwerkt grote hoeveelheden gevoelige gegevens en ondersteunt processen die essentieel zijn voor burgers, ondernemers en de overheid. Meer grip op de digitale infrastructuur kan de continuïteit en weerbaarheid van die dienstverlening versterken.
Eigen beheer
De Belastingdienst heeft een sterke uitgangspositie. De organisatie beschikt over eigen datacenters en ongeveer 3.600 FTE binnen de ICT-organisatie. Daarnaast ontwikkelt de dienst veel applicaties zelf. Eerenberg wil die kennis en infrastructuur verder benutten.
Voor primaire processen kiest de Belastingdienst daarom zo veel mogelijk voor eigen ontwikkeling en beheer. Een concreet voorbeeld is het nieuwe systeem voor de omzetbelasting. De servers staan in de eigen datacenters en de Belastingdienst neemt het beheer en onderhoud van de infrastructuur zelf op zich. De leverancier blijft verantwoordelijk voor de software, maar krijgt geen directe toegang tot gegevens van burgers en bedrijven.
Dat maakt digitale autonomie tastbaar. Het gaat niet alleen om een strategisch beleidsdoel, maar om keuzes in architectuur, beheer, aanbesteding en dataveiligheid.
Open source
Ook bij nieuwe software wil de Belastingdienst minder afhankelijk worden van individuele leveranciers. Bij gelijke geschiktheid kiest de organisatie voor open source en open standaarden. Daarmee kan de overheid meer keuzevrijheid behouden en wordt overstappen naar een andere oplossing eenvoudiger.
Die aanpak kan bovendien kennis binnen de publieke sector versterken. De Belastingdienst wil zich actiever mengen in open source communities. Zo deelt de organisatie expertise en bouwt zij tegelijkertijd verder aan een eigen technische kennispositie.
Volgens Eerenberg is dat nodig in een wereld waarin digitale afhankelijkheden snel kunnen veranderen. “Het kan best zijn dat er nu van alles mogelijk is wat een jaar geleden nog niet kon.”
Weerbaardere overheid
De ontwikkeling laat ook zien waarom digitale autonomie geen doel op zichzelf hoeft te zijn. Het gaat uiteindelijk om publieke waarde. Een overheid die kritieke systemen beter kan beheersen, kan risico’s eerder beoordelen en sneller reageren wanneer omstandigheden veranderen.
De overstap naar Microsoft 365 voor kantoorautomatisering laat tegelijk zien dat autonomie altijd een afweging blijft. In 2025 concludeerde de Belastingdienst dat deze overstap op dat moment de enige realistische optie was. Inmiddels worden alternatieven opnieuw onderzocht, mede door nieuwe ontwikkelingen in datacentercapaciteit en technologie.
Die voortdurende heroverweging is misschien wel de belangrijkste positieve ontwikkeling. Digitale autonomie betekent niet dat een organisatie nooit meer externe technologie gebruikt. Het betekent dat zij bewustere keuzes kan maken, risico’s kan wegen en waar mogelijk de regie behoudt.
Eerenberg vat die ambitie helder samen: “Toch is het de moeite meer dan waard, want we hebben er een duidelijk doel mee voor ogen: digitale autonomie.” Voor de Belastingdienst kan die koers daarmee uitgroeien tot meer dan een IT-strategie. Het kan een voorbeeld worden van hoe een publieke organisatie digitale weerbaarheid, privacy, innovatie en dienstverlening met elkaar verbindt.