De Nederlandse overheid zet een duidelijke koers met de visie ‘Digitale autonomie overheid’, gericht op grip houden op digitale systemen, data en infrastructuur, en het waarborgen van publieke waarden zoals privacy, veiligheid en democratie. Deze visie erkent de groeiende digitale afhankelijkheid van de overheid van externe leveranciers en schetst een strategie om deze afhankelijkheden te verminderen zonder innovatiekracht te beperken.
De visie werd op 12 december 2025 in de Ministerraad vastgesteld op voorstel van Staatssecretaris Eddie van Marum en sluit aan op de Nederlandse Digitaliseringsstrategie waarin digitale weerbaarheid en autonomie centraal staan.
Wat ‘Digitale autonomie overheid’ inhoudt
Digitale autonomie betekent keuzevrijheid, controle en continuïteit van digitale systemen. De visie benadrukt dat de overheid moet kunnen kiezen welke technologieën zij inzet en kan overstappen als een leverancier uitvalt of niet voldoet aan de gestelde eisen. Daarnaast moet de overheid interne kennis en capaciteit opbouwen om grip te houden op ICT‑systemen.
Digitale soevereiniteit betekent dat infrastructuur en gevoelige data onder Nederlandse of Europese wetgeving vallen, zodat publieke waarden zoals privacy en veiligheid geborgd blijven. Het kabinet erkent dat volledige onafhankelijkheid niet realistisch is, maar stelt dat strategische keuzes en controle cruciaal zijn.
De visie sluit aan op kaders zoals de Agenda Digitale Open Strategische Autonomie (DOSA) en de Nederlandse Digitaliseringsstrategie, waarmee een integrale beleidslijn ontstaat voor digitalisering, weerbaarheid en governance.
Strategische pijlers visie
De visie geeft richting met bouwstenen en instrumenten die autonomie bevorderen:
Aangescherpt cloudbeleid Veilige opslag van overheidsdata onder Europees recht en wetgeving om risico’s van afhankelijkheid van niet-Europese hyperscalers te beperken.
Bundeling van IT‑inkoop Rijksbrede IT‑inkoop versterkt onderhandelingsmacht bij leveranciers en vergroot autonomie.
Open standaarden en open source Voorkomt lock‑ins bij leveranciers, stimuleert interoperabiliteit en versterkt innovatie door technologie in te richten rond open standaarden.
Modernisering van legacy‑systemen Verouderde systemen zijn kwetsbaar en moeilijk te beheren. Versnelling van modernisering vermindert risico’s en verhoogt weerbaarheid van kritieke systemen.
Investeren in digitaal vakmanschap De overheid moet digitale expertise en capaciteit opbouwen om regie te behouden over technologie en innovatie.
Europese samenwerking Nederland werkt met andere EU‑lidstaten binnen het European Digital Infrastructure Consortium (EDIC) om Europese oplossingen te ontwikkelen voor AI, cloud, cyber security en digitale diensten.
Urgentie van digitale autonomie
[Afbeelding: Philip Wels | Pixabay]
Digitalisering van publieke diensten maakt de overheid steeds afhankelijker van een beperkt aantal (voornamelijk buitenlandse) leveranciers. Dit vergroot risico’s zoals uitval, cyberaanvallen of geopolitieke druk. Burgers en bedrijven moeten erop kunnen vertrouwen dat de digitale overheid altijd functioneert, zelfs in crises.
Onafhankelijke instituten zoals het Rathenau Instituut wijzen op risico’s voor democratische stelsels en publieke controle door afhankelijkheid van dominante technologieplatforms.
Kritische noties
Analisten zien de visie als referentiekader, niet als blauwdruk. Uitdaging ligt in de praktische uitvoering: hoe organiseer je autonomie binnen een IT‑ecosysteem dat verweven is met mondiale leveranciers? Het kabinet kiest voor bewuste afweging van voordelen en risico’s van bestaande technologie, ook als die van Amerikaanse leveranciers komt.
Organisaties moeten concretiseren wat autonomie betekent voor hun dagelijkse werk
Projecten rond cloud-migratie, AI, cyber security en data-samenwerking krijgen een kader waarin autonomie en publieke waarden centraal staan. Organisaties in de publieke sector en partners moeten concretiseren wat autonomie betekent voor hun dagelijkse werk.
Digitale autonomie overheid: koers naar soevereiniteit
Nieuwe visie versterkt regie en publieke waarden
De Nederlandse overheid zet een duidelijke koers met de visie ‘Digitale autonomie overheid’, gericht op grip houden op digitale systemen, data en infrastructuur, en het waarborgen van publieke waarden zoals privacy, veiligheid en democratie. Deze visie erkent de groeiende digitale afhankelijkheid van de overheid van externe leveranciers en schetst een strategie om deze afhankelijkheden te verminderen zonder innovatiekracht te beperken.
De visie werd op 12 december 2025 in de Ministerraad vastgesteld op voorstel van Staatssecretaris Eddie van Marum en sluit aan op de Nederlandse Digitaliseringsstrategie waarin digitale weerbaarheid en autonomie centraal staan.
Wat ‘Digitale autonomie overheid’ inhoudt
Digitale autonomie betekent keuzevrijheid, controle en continuïteit van digitale systemen. De visie benadrukt dat de overheid moet kunnen kiezen welke technologieën zij inzet en kan overstappen als een leverancier uitvalt of niet voldoet aan de gestelde eisen. Daarnaast moet de overheid interne kennis en capaciteit opbouwen om grip te houden op ICT‑systemen.
Digitale soevereiniteit betekent dat infrastructuur en gevoelige data onder Nederlandse of Europese wetgeving vallen, zodat publieke waarden zoals privacy en veiligheid geborgd blijven. Het kabinet erkent dat volledige onafhankelijkheid niet realistisch is, maar stelt dat strategische keuzes en controle cruciaal zijn.
De visie sluit aan op kaders zoals de Agenda Digitale Open Strategische Autonomie (DOSA) en de Nederlandse Digitaliseringsstrategie, waarmee een integrale beleidslijn ontstaat voor digitalisering, weerbaarheid en governance.
Strategische pijlers visie
De visie geeft richting met bouwstenen en instrumenten die autonomie bevorderen:
Aangescherpt cloudbeleid
Veilige opslag van overheidsdata onder Europees recht en wetgeving om risico’s van afhankelijkheid van niet-Europese hyperscalers te beperken.
Bundeling van IT‑inkoop
Rijksbrede IT‑inkoop versterkt onderhandelingsmacht bij leveranciers en vergroot autonomie.
Open standaarden en open source
Voorkomt lock‑ins bij leveranciers, stimuleert interoperabiliteit en versterkt innovatie door technologie in te richten rond open standaarden.
Modernisering van legacy‑systemen
Verouderde systemen zijn kwetsbaar en moeilijk te beheren. Versnelling van modernisering vermindert risico’s en verhoogt weerbaarheid van kritieke systemen.
Investeren in digitaal vakmanschap
De overheid moet digitale expertise en capaciteit opbouwen om regie te behouden over technologie en innovatie.
Europese samenwerking
Nederland werkt met andere EU‑lidstaten binnen het European Digital Infrastructure Consortium (EDIC) om Europese oplossingen te ontwikkelen voor AI, cloud, cyber security en digitale diensten.
Urgentie van digitale autonomie
Digitalisering van publieke diensten maakt de overheid steeds afhankelijker van een beperkt aantal (voornamelijk buitenlandse) leveranciers. Dit vergroot risico’s zoals uitval, cyberaanvallen of geopolitieke druk. Burgers en bedrijven moeten erop kunnen vertrouwen dat de digitale overheid altijd functioneert, zelfs in crises.
Onafhankelijke instituten zoals het Rathenau Instituut wijzen op risico’s voor democratische stelsels en publieke controle door afhankelijkheid van dominante technologieplatforms.
Kritische noties
Analisten zien de visie als referentiekader, niet als blauwdruk. Uitdaging ligt in de praktische uitvoering: hoe organiseer je autonomie binnen een IT‑ecosysteem dat verweven is met mondiale leveranciers? Het kabinet kiest voor bewuste afweging van voordelen en risico’s van bestaande technologie, ook als die van Amerikaanse leveranciers komt.
De visie past in bredere Europese ambities voor digitale autonomie. Initiatieven zoals Gaia‑X en Europese databeleid versterken strategische samenwerking om digitale economie en publieke waarden te beschermen.
Impact op publieke dienstverlening
Projecten rond cloud-migratie, AI, cyber security en data-samenwerking krijgen een kader waarin autonomie en publieke waarden centraal staan. Organisaties in de publieke sector en partners moeten concretiseren wat autonomie betekent voor hun dagelijkse werk.