Europa staat voor een fundamentele koerswijziging in het Europese digitale denken. Tijdens NBIP Next 2025 hield Cristina Caffarra, mede-oprichter en voorzitter van EuroStack, een scherpe keynote over waarom Europa moet stoppen met het overschatten van regulering en moet beginnen met bouwen aan eigen digitale infrastructuur. Haar betoog raakte een gevoelige snaar bij beleidsmakers, marktpartijen en dienstverleners die dagelijks ervaren hoe afhankelijk Europa is geworden van niet-Europese technologie.
De toespraak was geen abstracte analyse, maar een confronterende reality check. Caffarra sprak vanuit jarenlange ervaring als toonaangevend mededingingseconoom, diep betrokken bij antitrustzaken tegen Big Tech aan beide zijden van de Atlantische Oceaan. Juist die achtergrond geeft haar boodschap gewicht. Europa, zo stelt zij, heeft zich vastgebeten in regulering als symbool van soevereiniteit, terwijl de echte machtsvraag gaat over wie de infrastructuur bezit en wie de vraag organiseert.
Politiek kruispunt
Caffarra opent haar betoog met een verwijzing naar een recente Frans-Duitse top over Europese digitale soevereiniteit in Berlijn. Opvallend was niet alleen de aanwezigheid van politieke zwaargewichten, maar vooral de toon. Volgens haar klonk dit keer geen holle retoriek, maar een expliciete oproep tot actie. Dat de Duitse bondskanselier Friedrich Merz EuroStack publiekelijk benoemde als strategische keuze, markeert een kantelpunt.
EuroStack, een term die eind 2024 nog niet bestond, groeide in enkele maanden uit tot een breed gedragen visie. Dat tempo zegt veel over de urgentie. Digitale soevereiniteit is in Europa geen academisch debat meer, maar een economische en geopolitieke noodzaak. Toch waarschuwt Caffarra direct voor een klassieke Europese reflex, namelijk het denken vanuit beleid en regelgeving in plaats van vanuit markt en industrie.
Antitrust als wake-upcall
Caffarra blikt terug op haar loopbaan in het hart van het internationale mededingingsrecht. Zij werkte mee aan vrijwel alle grote Europese zaken tegen Google, Meta, Amazon, Apple en Microsoft. Soms aan de klagende zijde, soms ter verdediging. Ook in de Verenigde Staten stond zij aan de frontlinie toen staten en federale toezichthouders opnieuw de strijd aangingen met Big Tech.
Europa verschuift de focus naar preventieve regulering
De conclusie is hard. Antitrust heeft niet geleverd wat velen ervan verwachtten. Procedures slepen zich voort, remedies blijven beperkt en structurele machtsverhoudingen veranderen nauwelijks. Zelfs onder een Amerikaanse regering die expliciet inzette op strengere handhaving, strandden cruciale zaken of werden ze uitgehold door terughoudende rechters.
In Europa is het beeld niet anders. Jarenlange dossiers, schikkingen en toezeggingen hebben de marktdominantie van grote platforms nauwelijks aangetast. Voor het EuroStack-boegbeeld is dat geen ideologische teleurstelling, maar een empirische vaststelling. Wie succes meet aan tastbare verandering in de markt, moet erkennen dat regulering alleen geen industrie bouwt.
DMA en DSA als schijnzekerheid
Na het tanende vertrouwen in antitrust verschuift Europa de focus naar preventieve regulering. In plaats van achteraf boetes op te leggen, leggen de Digital Markets Act (DMA) en Digital Services Act (DSA) regels vast om problemen bij Big Tech te voorkomen voordat ze ontstaan. Ze werden gepresenteerd als game changers: zelfhandhavend en bedoeld om eerlijk gedrag af te dwingen. Caffarra was vanaf het begin sceptisch.
Volgens haar onderschat Europa de economische prikkels van dominante bedrijven. Niet naleven loont vaak meer dan naleven, zeker als procedures jaren duren. Compliance wordt een juridisch spel van rapporten, interpretaties en vertraging. Tegelijkertijd worden deze regels steeds vaker onderdeel van internationale handelsspanningen, waarbij de Verenigde Staten digitale regelgeving framen als protectionisme.
Het gevolg is een vorm van theater. Europese toezichthouders spreken stoere taal, maar weten dat echte confrontatie geopolitieke repercussies kan hebben. Intussen verandert er weinig voor Europese aanbieders. Digitale soevereiniteit in Europa wordt zo gereduceerd tot symboliek.
Europese economie en Draghi-rapport
De kern van Caffarra’s analyse ligt buiten het digitale domein alleen. Zij verwijst expliciet naar het rapport van Mario Draghi over de toekomst van de Europese economie. De boodschap daarin is helder. Het Europese groeimodel kraakt. Productiviteitsgroei blijft achter bij die van de Verenigde Staten, mede door de trage adoptie van digitale technologie.
Europa bezit nog steeds enorme technologische capaciteiten
Digitale technologie werkt als een generieke versneller in vrijwel alle sectoren. Industrie, mobiliteit, zorg en defensie worden productiever waar digitale infrastructuur dichtbij is en snel innoveert. Silicon Valley is volgens Caffarra niet alleen succesvol vanwege bedrijven, maar vanwege het ecosysteem dat snelle diffusie mogelijk maakt.
Europa bezit nog steeds enorme technologische capaciteiten. Van chips tot cloud, van software tot datacenters. Dat tachtig tot negentig procent van de digitale infrastructuur in Europa in handen is van Amerikaanse partijen, is geen natuurwet maar het resultaat van beleidskeuzes.
Van reguleren naar bouwen
Een van de scherpste passages in haar keynote gaat over Europese zelfbeeldvorming. Te vaak, stelt Caffarra, verschuilen bedrijven en overheden zich achter excuses. Amerikaanse bedrijven zijn te goed, klanten willen het niet of de Europese Commissie moet het oplossen. Dat leidt ertoe dat mensen of organisaties zich minder zelfstandig gaan voelen en minder kritisch nadenken.
“Digitale soevereiniteit in Europa vraagt niet om meer rapporten of subsidies zonder richting, maar om concrete industriële keuzes,” aldus Caffarra. “Niet nog een IPCEI met mooie foto’s, maar echte producten, consortia en schaal. Europa hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden. De bouwstenen zijn aanwezig, maar samenwerking blijft achter.”
Vraag organiseren als sleutel
Cristina Caffarra [foto: LinkedIn]
Volgens de kartrekker van EuroStack ligt het grootste probleem niet aan de aanbodzijde, maar aan de vraag. Investeringen volgen vraag, niet andersom. Europese bedrijven kunnen technologie ontwikkelen, maar zonder afnemers blijft opschaling uit.
EuroStack richt zich daarom expliciet op vraagcreatie. Dat geldt voor de publieke sector, maar ook voor grote private afnemers zoals banken en autofabrikanten. Het is volgens haar absurd dat Europese instellingen standaard samenwerken via Amerikaanse platforms, terwijl Europese alternatieven bestaan.
Publieke inkoop als hefboom
Publieke inkoop speelt een cruciale rol. In andere delen van de wereld is het vanzelfsprekend om nationale of regionale industrie te ondersteunen via inkoop. In Europa wordt dat bemoeilijkt door interne marktregels die bedoeld waren om fragmentatie te voorkomen, maar nu tegen Europa zelf worden gebruikt.
Caffarra noemt het paradoxaal dat Europese instellingen vrezen voor juridische procedures, terwijl digitale infrastructuur inmiddels raakt aan nationale veiligheid en defensie. Volgens haar is dit geen juridisch probleem, maar een politiek probleem. Wie digitale autonomie serieus neemt, moet bereid zijn keuzes te verdedigen.
Private sector en geïntegreerde oplossingen
Voor de private sector ligt de uitdaging elders. Grote Amerikaanse aanbieders excelleren in geïntegreerde, gebruiksvriendelijke bundels. Europese oplossingen zijn vaak versnipperd. Klanten willen geen mozaïek van losse componenten, maar werkende ecosystemen.
Zonder integratie blijft overstappen te risicovol voor grote afnemers
Dat vraagt om samenwerking tussen Europese aanbieders die traditioneel concurreren. Dat is complex, zeker als waarde verdeeld moet worden, maar is onvermijdelijk. Zonder integratie blijft overstappen te risicovol voor grote afnemers.
Data, veiligheid en strategische afhankelijkheid
Caffarra illustreert dit met voorbeelden uit de auto‑industrie. Zelfrijdende systemen gebruiken uiterst gedetailleerde geografische datasets die strategisch gevoelige informatie bevatten (bijvoorbeeld kaartdata, sensorgegevens en verkeersmodellen). Die data worden vaak opgeslagen en verwerkt in niet‑Europese clouds, simpelweg omdat er geen volwaardige Europese alternatieven zijn die voldoen aan de schaalvoordelen en interoperabiliteit die de sector vereist. Dat betekent dat cruciale gegevens onder buitenlandse jurisdictie kunnen vallen en daardoor toegankelijk zijn voor buitenlandse overheden via wetten zoals de Amerikaanse Cloud Act. Dit is iets wat de Europese Unie zelf als risico voor haar digitale autonomie beschouwt.
In de discussie over digitale soevereiniteit gaat het dan ook niet om het isoleren van Europa van de wereldmarkt, maar om het behouden van controle over kritieke data en infrastructuur zodat Europese bedrijven, overheden en burgers niet strategisch kwetsbaar zijn voor buitenlandse wetgeving, cyberdreigingen of politieke druk. Zonder eigen data‑infrastructuur en sterke governance‑kaders blijft Europa potentieel blootgesteld aan risico’s die verder gaan dan privacy alleen: het raakt aan nationale veiligheid, veerkracht van toeleveringsketens en geopolitieke strategische autonomie.
Rol van toezichthouders als verbinder
Opvallend is Caffarra’s oproep aan mededingingsautoriteiten om een actievere en meer strategische rol te spelen. Volgens haar zouden ze niet alleen markten moeten handhaven, maar ook helpen vormen door vraag en aanbod bij elkaar te brengen, barrières te identificeren en innovatieknelpunten te adresseren. Op die manier kunnen zij bijdragen aan economische veerkracht en het versterken van Europese sectoren, zonder dat dit neerkomt op klassieke industriepolitiek of directe staatsinterventie. Denk bijvoorbeeld aan het stimuleren van samenwerking tussen publieke instellingen en Europese technologiebedrijven of het faciliteren van pilots waarin nieuwe digitale oplossingen getest en opgeschaald kunnen worden.
Succes meet je niet alleen aan het aantal afgeronde onderzoeken of boetes
Dit vraagt om een fundamentele mentaliteitsverandering binnen de autoriteiten. Minder nadruk op juridische perfectie of het sluiten van dossiers en meer op het creëren van tastbare economische uitkomsten. Succes meet je niet alleen aan het aantal afgeronde onderzoeken of boetes, maar aan het aantal contracten dat tot stand komt, nieuwe marktkansen die ontstaan en de versterking van strategische ketens binnen Europa. Het betekent ook dat mededingingsautoriteiten proactief nadenken over hoe regelgeving innovatie kan stimuleren in plaats van alleen te controleren wat er misgaat.
Oproep tot actie
De keynote eindigt met een directe oproep van Caffarra van EuroStack. “Stop met het verheerlijken van regulering als einddoel. Begin met bouwen, kopen en gebruiken. Digitale soevereiniteit ontstaat niet op papier, maar in datacenters, softwareplatforms en samenwerkingsverbanden.”
EuroStack is in die zin geen blauwdruk, maar een richting. Een uitnodiging aan bedrijven, overheden en instellingen om verantwoordelijkheid te nemen voor de digitale toekomst van Europa. Wie blijft wachten, accepteert stilzwijgend een digitale afhankelijkheid die steeds moeilijker te doorbreken is.
EuroStack: Stop regulering en start nu met bouwen!
Cristina Caffarra raakt gevoelige snaar (NBIP Next)
Europa staat voor een fundamentele koerswijziging in het Europese digitale denken. Tijdens NBIP Next 2025 hield Cristina Caffarra, mede-oprichter en voorzitter van EuroStack, een scherpe keynote over waarom Europa moet stoppen met het overschatten van regulering en moet beginnen met bouwen aan eigen digitale infrastructuur. Haar betoog raakte een gevoelige snaar bij beleidsmakers, marktpartijen en dienstverleners die dagelijks ervaren hoe afhankelijk Europa is geworden van niet-Europese technologie.
De toespraak was geen abstracte analyse, maar een confronterende reality check. Caffarra sprak vanuit jarenlange ervaring als toonaangevend mededingingseconoom, diep betrokken bij antitrustzaken tegen Big Tech aan beide zijden van de Atlantische Oceaan. Juist die achtergrond geeft haar boodschap gewicht. Europa, zo stelt zij, heeft zich vastgebeten in regulering als symbool van soevereiniteit, terwijl de echte machtsvraag gaat over wie de infrastructuur bezit en wie de vraag organiseert.
Politiek kruispunt
Caffarra opent haar betoog met een verwijzing naar een recente Frans-Duitse top over Europese digitale soevereiniteit in Berlijn. Opvallend was niet alleen de aanwezigheid van politieke zwaargewichten, maar vooral de toon. Volgens haar klonk dit keer geen holle retoriek, maar een expliciete oproep tot actie. Dat de Duitse bondskanselier Friedrich Merz EuroStack publiekelijk benoemde als strategische keuze, markeert een kantelpunt.
EuroStack, een term die eind 2024 nog niet bestond, groeide in enkele maanden uit tot een breed gedragen visie. Dat tempo zegt veel over de urgentie. Digitale soevereiniteit is in Europa geen academisch debat meer, maar een economische en geopolitieke noodzaak. Toch waarschuwt Caffarra direct voor een klassieke Europese reflex, namelijk het denken vanuit beleid en regelgeving in plaats van vanuit markt en industrie.
Antitrust als wake-upcall
Caffarra blikt terug op haar loopbaan in het hart van het internationale mededingingsrecht. Zij werkte mee aan vrijwel alle grote Europese zaken tegen Google, Meta, Amazon, Apple en Microsoft. Soms aan de klagende zijde, soms ter verdediging. Ook in de Verenigde Staten stond zij aan de frontlinie toen staten en federale toezichthouders opnieuw de strijd aangingen met Big Tech.
De conclusie is hard. Antitrust heeft niet geleverd wat velen ervan verwachtten. Procedures slepen zich voort, remedies blijven beperkt en structurele machtsverhoudingen veranderen nauwelijks. Zelfs onder een Amerikaanse regering die expliciet inzette op strengere handhaving, strandden cruciale zaken of werden ze uitgehold door terughoudende rechters.
In Europa is het beeld niet anders. Jarenlange dossiers, schikkingen en toezeggingen hebben de marktdominantie van grote platforms nauwelijks aangetast. Voor het EuroStack-boegbeeld is dat geen ideologische teleurstelling, maar een empirische vaststelling. Wie succes meet aan tastbare verandering in de markt, moet erkennen dat regulering alleen geen industrie bouwt.
DMA en DSA als schijnzekerheid
Na het tanende vertrouwen in antitrust verschuift Europa de focus naar preventieve regulering. In plaats van achteraf boetes op te leggen, leggen de Digital Markets Act (DMA) en Digital Services Act (DSA) regels vast om problemen bij Big Tech te voorkomen voordat ze ontstaan. Ze werden gepresenteerd als game changers: zelfhandhavend en bedoeld om eerlijk gedrag af te dwingen. Caffarra was vanaf het begin sceptisch.
Volgens haar onderschat Europa de economische prikkels van dominante bedrijven. Niet naleven loont vaak meer dan naleven, zeker als procedures jaren duren. Compliance wordt een juridisch spel van rapporten, interpretaties en vertraging. Tegelijkertijd worden deze regels steeds vaker onderdeel van internationale handelsspanningen, waarbij de Verenigde Staten digitale regelgeving framen als protectionisme.
Het gevolg is een vorm van theater. Europese toezichthouders spreken stoere taal, maar weten dat echte confrontatie geopolitieke repercussies kan hebben. Intussen verandert er weinig voor Europese aanbieders. Digitale soevereiniteit in Europa wordt zo gereduceerd tot symboliek.
Europese economie en Draghi-rapport
De kern van Caffarra’s analyse ligt buiten het digitale domein alleen. Zij verwijst expliciet naar het rapport van Mario Draghi over de toekomst van de Europese economie. De boodschap daarin is helder. Het Europese groeimodel kraakt. Productiviteitsgroei blijft achter bij die van de Verenigde Staten, mede door de trage adoptie van digitale technologie.
Digitale technologie werkt als een generieke versneller in vrijwel alle sectoren. Industrie, mobiliteit, zorg en defensie worden productiever waar digitale infrastructuur dichtbij is en snel innoveert. Silicon Valley is volgens Caffarra niet alleen succesvol vanwege bedrijven, maar vanwege het ecosysteem dat snelle diffusie mogelijk maakt.
Europa bezit nog steeds enorme technologische capaciteiten. Van chips tot cloud, van software tot datacenters. Dat tachtig tot negentig procent van de digitale infrastructuur in Europa in handen is van Amerikaanse partijen, is geen natuurwet maar het resultaat van beleidskeuzes.
Van reguleren naar bouwen
Een van de scherpste passages in haar keynote gaat over Europese zelfbeeldvorming. Te vaak, stelt Caffarra, verschuilen bedrijven en overheden zich achter excuses. Amerikaanse bedrijven zijn te goed, klanten willen het niet of de Europese Commissie moet het oplossen. Dat leidt ertoe dat mensen of organisaties zich minder zelfstandig gaan voelen en minder kritisch nadenken.
“Digitale soevereiniteit in Europa vraagt niet om meer rapporten of subsidies zonder richting, maar om concrete industriële keuzes,” aldus Caffarra. “Niet nog een IPCEI met mooie foto’s, maar echte producten, consortia en schaal. Europa hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden. De bouwstenen zijn aanwezig, maar samenwerking blijft achter.”
Vraag organiseren als sleutel
Cristina Caffarra [foto: LinkedIn]
EuroStack richt zich daarom expliciet op vraagcreatie. Dat geldt voor de publieke sector, maar ook voor grote private afnemers zoals banken en autofabrikanten. Het is volgens haar absurd dat Europese instellingen standaard samenwerken via Amerikaanse platforms, terwijl Europese alternatieven bestaan.
Publieke inkoop als hefboom
Publieke inkoop speelt een cruciale rol. In andere delen van de wereld is het vanzelfsprekend om nationale of regionale industrie te ondersteunen via inkoop. In Europa wordt dat bemoeilijkt door interne marktregels die bedoeld waren om fragmentatie te voorkomen, maar nu tegen Europa zelf worden gebruikt.
Caffarra noemt het paradoxaal dat Europese instellingen vrezen voor juridische procedures, terwijl digitale infrastructuur inmiddels raakt aan nationale veiligheid en defensie. Volgens haar is dit geen juridisch probleem, maar een politiek probleem. Wie digitale autonomie serieus neemt, moet bereid zijn keuzes te verdedigen.
Private sector en geïntegreerde oplossingen
Voor de private sector ligt de uitdaging elders. Grote Amerikaanse aanbieders excelleren in geïntegreerde, gebruiksvriendelijke bundels. Europese oplossingen zijn vaak versnipperd. Klanten willen geen mozaïek van losse componenten, maar werkende ecosystemen.
Dat vraagt om samenwerking tussen Europese aanbieders die traditioneel concurreren. Dat is complex, zeker als waarde verdeeld moet worden, maar is onvermijdelijk. Zonder integratie blijft overstappen te risicovol voor grote afnemers.
Data, veiligheid en strategische afhankelijkheid
Caffarra illustreert dit met voorbeelden uit de auto‑industrie. Zelfrijdende systemen gebruiken uiterst gedetailleerde geografische datasets die strategisch gevoelige informatie bevatten (bijvoorbeeld kaartdata, sensorgegevens en verkeersmodellen). Die data worden vaak opgeslagen en verwerkt in niet‑Europese clouds, simpelweg omdat er geen volwaardige Europese alternatieven zijn die voldoen aan de schaalvoordelen en interoperabiliteit die de sector vereist. Dat betekent dat cruciale gegevens onder buitenlandse jurisdictie kunnen vallen en daardoor toegankelijk zijn voor buitenlandse overheden via wetten zoals de Amerikaanse Cloud Act. Dit is iets wat de Europese Unie zelf als risico voor haar digitale autonomie beschouwt.
In de discussie over digitale soevereiniteit gaat het dan ook niet om het isoleren van Europa van de wereldmarkt, maar om het behouden van controle over kritieke data en infrastructuur zodat Europese bedrijven, overheden en burgers niet strategisch kwetsbaar zijn voor buitenlandse wetgeving, cyberdreigingen of politieke druk. Zonder eigen data‑infrastructuur en sterke governance‑kaders blijft Europa potentieel blootgesteld aan risico’s die verder gaan dan privacy alleen: het raakt aan nationale veiligheid, veerkracht van toeleveringsketens en geopolitieke strategische autonomie.
Rol van toezichthouders als verbinder
Opvallend is Caffarra’s oproep aan mededingingsautoriteiten om een actievere en meer strategische rol te spelen. Volgens haar zouden ze niet alleen markten moeten handhaven, maar ook helpen vormen door vraag en aanbod bij elkaar te brengen, barrières te identificeren en innovatieknelpunten te adresseren. Op die manier kunnen zij bijdragen aan economische veerkracht en het versterken van Europese sectoren, zonder dat dit neerkomt op klassieke industriepolitiek of directe staatsinterventie. Denk bijvoorbeeld aan het stimuleren van samenwerking tussen publieke instellingen en Europese technologiebedrijven of het faciliteren van pilots waarin nieuwe digitale oplossingen getest en opgeschaald kunnen worden.
Dit vraagt om een fundamentele mentaliteitsverandering binnen de autoriteiten. Minder nadruk op juridische perfectie of het sluiten van dossiers en meer op het creëren van tastbare economische uitkomsten. Succes meet je niet alleen aan het aantal afgeronde onderzoeken of boetes, maar aan het aantal contracten dat tot stand komt, nieuwe marktkansen die ontstaan en de versterking van strategische ketens binnen Europa. Het betekent ook dat mededingingsautoriteiten proactief nadenken over hoe regelgeving innovatie kan stimuleren in plaats van alleen te controleren wat er misgaat.
Oproep tot actie
De keynote eindigt met een directe oproep van Caffarra van EuroStack. “Stop met het verheerlijken van regulering als einddoel. Begin met bouwen, kopen en gebruiken. Digitale soevereiniteit ontstaat niet op papier, maar in datacenters, softwareplatforms en samenwerkingsverbanden.”
EuroStack is in die zin geen blauwdruk, maar een richting. Een uitnodiging aan bedrijven, overheden en instellingen om verantwoordelijkheid te nemen voor de digitale toekomst van Europa. Wie blijft wachten, accepteert stilzwijgend een digitale afhankelijkheid die steeds moeilijker te doorbreken is.