The SparQle
  • Impact Stories
  • Digital Impact Makers
  • Thema’s
    • Digitale samenleving & ethiek
      • Digitale identiteit & vertrouwen
      • Digitale inclusie & toegankelijkheid
      • Ethische technologie & AI
      • Privacy & digitale rechten
    • Digitale soevereiniteit & economie
      • Blockchain & digitale waarde
      • Cybersecurity & nationale veiligheid
      • Data soevereiniteit & governance
      • Europese cloud & infrastructuur
    • Duurzame digitalisering & ecologie
      • Circulaire IT & duurzame inkoop
      • Green IT & CO₂-reductie
      • Meetbaarheid & rapportage (ESG/CSRD)
      • Smart cities & digitale duurzaamheid
    • Innovatie & maatschappelijke impact
      • Innovatie & ESG
      • Innovatieve technologieën
      • Startups & ondernemerschap met impact
      • Toepassingen in sectoren
    • Transparantie & verantwoord digitaliseren
      • AI governance & regelgeving
      • Data-ethiek & verantwoord gebruik
      • ESG/CSRD & rapportage
      • Transparantie & open standaarden
  • Dossiers
    • Vast in de cloud
      • De weg uit de soevereine impasse (#1)
      • Dit zijn de vijf wegen vooruit (#2)
      • Drie mythes die verlammen (#3)
      • 90% van data wordt vergeten (#4)
      • “Van bondgenoot naar vazal” (#5)
    • Digitale autonomie in actie
      • ICC ruilt Microsoft Office in
      • Zo krijg je grip op Big Tech
      • DCC geeft goede voorbeeld
      • Soevereine back-up in zorg
  • Contact
  • Doe mee met The SparQle!
Open source software

OSPO overheid: samen bouwen aan digitale regie

By Sander Hulsman on 4 november 2026

Open source krijgt vaste plek bij overheden

Een OSPO bij de overheid staat voor een praktische stap naar meer digitale autonomie. Een Open Source Program Office helpt organisaties om open source niet alleen te gebruiken, maar ook goed te organiseren, te delen en verder te ontwikkelen.

De aanleiding is actueel. In september 2026 schreef het kabinet aan de Tweede Kamer dat het een nationale OSPO verkent en organisaties en bedrijven uitnodigt om zelf een OSPO in te richten. Tegelijk spraken Rijk, provincies, gemeenten en SURF af om structureler samen te werken rond open source. Daarmee komt een belangrijke vraag op tafel: hoe maken we open technologie tot een werkbare keuze voor publieke organisaties?

Beleid en praktijk verbinden

Een OSPO, voluit Open Source Program Office, helpt een organisatie om open source doelgericht in te zetten. Het bureau of aanspreekpunt brengt beleid, inkoop, juridische kennis, techniek en samenwerking samen. Medewerkers kunnen er terecht met vragen over licenties, het publiceren van broncode en hergebruik van software. Zo krijgt open source een vaste plek in de organisatie.

Kennisdeling tussen overheden helpt om vervolgstappen goed te onderbouwen

Dat is relevant voor de Nederlandse overheid. De Kamerbrief over de strategische inzet van digitalisering benoemt digitale autonomie als beleidsprioriteit. Het kabinet wil risicovolle afhankelijkheden afbouwen en noemt open source en open standaarden als middelen om meer grip op digitale infrastructuur te houden. De brief verkent ook de oprichting van een nationale OSPO en de positionering daarvan binnen het CIO-stelsel. Dat is een verkenning, geen al genomen besluit. Juist daarom kan kennisdeling tussen overheden helpen om vervolgstappen goed te onderbouwen.

Hergebruik

Hergebruik
[Foto: Shirley Hirst | Pixabay]

Wanneer overheden software open beschikbaar maken, kunnen andere organisaties de code bekijken, aanpassen en hergebruiken binnen de voorwaarden van de licentie. Dat kan dubbel ontwikkelwerk beperken en samenwerking tussen overheden, bedrijven en ontwikkelaars makkelijker maken. Open code maakt bovendien inzichtelijker hoe digitale diensten werken. Externe deskundigen kunnen verbeteringen voorstellen of fouten signaleren.

Open source is geen automatische garantie voor veiligheid, lagere kosten of onafhankelijkheid. Software vraagt om onderhoud, deskundig beheer en duidelijke afspraken. Een OSPO kan helpen om die voorwaarden op tijd mee te nemen. Daardoor wordt de keuze voor open source minder afhankelijk van individuele enthousiastelingen en meer onderdeel van reguliere besluitvorming.

De Europese Commissie ziet open source eveneens als bouwsteen voor technologische autonomie. De Europese strategie noemt hergebruik, interoperabiliteit en minder afhankelijkheid van leveranciers als mogelijke voordelen. De Commissie wijst ook op uitdagingen, zoals structurele financiering en langdurig onderhoud. Dat onderstreept waarom een OSPO niet alleen de start moet begeleiden, maar ook aandacht moet houden voor beheer en continuïteit.

Groeien door samenwerking

De community achter Opensourcewerken biedt ruimte om ervaringen, vragen en praktische hulpmiddelen te delen. Dat helpt organisaties die nog zoeken naar een eerste stap, maar ook teams die al software ontwikkelen of publiceren. Op 1 oktober 2026 spraken overheden en SURF af om open source structureler in hun werk te verankeren. Ook kondigden zij een landelijk netwerk aan voor kennisuitwisseling en ondersteuning bij OSPO’s.

Een netwerk kan voorkomen dat iedere organisatie afzonderlijk dezelfde vragen moet beantwoorden. Gemeenten kunnen leren van provincies, uitvoeringsorganisaties kunnen voorbeelden delen en ontwikkelaars kunnen bijdragen aan herbruikbare oplossingen. Zo ontstaat ruimte om succesvolle digitale toepassingen breder toe te passen en om publiek geld meer maatschappelijke waarde te laten opleveren.

Digitale autonomie

De kracht van een OSPO zit uiteindelijk in wat medewerkers ermee kunnen doen. Kunnen zij advies krijgen bij een aanbesteding? Weten teams hoe zij software veilig en zorgvuldig openbaar maken? En krijgen projecten tijd en middelen voor onderhoud? Een handboek kan daarbij richting geven, terwijl een community praktijkkennis verspreidt.

Open source is geen doel op zichzelf

De officiële overheidspagina over open source beschrijft hoe open code hergebruik, transparantie en samenwerking kan ondersteunen. De Europese waarnemingspost voor open source volgt daarnaast hoe overheden in Europa hun beleid en aanpak ontwikkelen. Samen geven zulke bronnen context voor de Nederlandse beweging: open source is geen doel op zichzelf, maar een manier om digitale diensten beter controleerbaar, deelbaar en aanpasbaar te maken.

Voor inwoners en ondernemers kan dat op termijn merkbaar worden in diensten die beter aansluiten, langer bruikbaar blijven en minder vastzitten aan één leverancier. Dat resultaat ontstaat niet vanzelf. Het vraagt om heldere verantwoordelijkheden, vakkennis en samenwerking over organisatiegrenzen heen. Met een OSPO als herkenbaar aanspreekpunt krijgen overheden een concreet middel om daaraan te werken.

Data soevereiniteitDigitale governanceInnovatieOpen sourceOpen standaardenTransparantie
Posted in Data soevereiniteit & governance, Digitale soevereiniteit & economie, Europese cloud & infrastructuur, Innovatie & maatschappelijke impact, Innovatieve technologieën, Transparantie & open standaarden, Transparantie & verantwoord digitaliseren.
Share
PreviousBrenno de Winter: Digitale soevereiniteit begint bij controle
NextCristina Caffarra: Europese cloud als motor voor groei
Tekengebied 3
  • Contact
  • Updates
  • Doe mee!
  • Disclaimer
  • Algemene Voorwaarden
  • Privacy
Alle intellectuele eigendomsrechten op de inhoud van deze website, waaronder teksten, afbeeldingen, logo’s en grafische elementen, berusten bij The SparQle, tenzij anders vermeld. Het is niet toegestaan om materiaal van deze website te kopiëren, verspreiden of te gebruiken zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van The SparQle.
© 2026 SparQle Media
  • Impact Stories
  • Digital Impact Makers
  • Thema’s
    • Digitale samenleving & ethiek
      • Digitale identiteit & vertrouwen
      • Digitale inclusie & toegankelijkheid
      • Ethische technologie & AI
      • Privacy & digitale rechten
    • Digitale soevereiniteit & economie
      • Blockchain & digitale waarde
      • Cybersecurity & nationale veiligheid
      • Data soevereiniteit & governance
      • Europese cloud & infrastructuur
    • Duurzame digitalisering & ecologie
      • Circulaire IT & duurzame inkoop
      • Green IT & CO₂-reductie
      • Meetbaarheid & rapportage (ESG/CSRD)
      • Smart cities & digitale duurzaamheid
    • Innovatie & maatschappelijke impact
      • Innovatie & ESG
      • Innovatieve technologieën
      • Startups & ondernemerschap met impact
      • Toepassingen in sectoren
    • Transparantie & verantwoord digitaliseren
      • AI governance & regelgeving
      • Data-ethiek & verantwoord gebruik
      • ESG/CSRD & rapportage
      • Transparantie & open standaarden
  • Dossiers
    • Vast in de cloud
      • De weg uit de soevereine impasse (#1)
      • Dit zijn de vijf wegen vooruit (#2)
      • Drie mythes die verlammen (#3)
      • 90% van data wordt vergeten (#4)
      • “Van bondgenoot naar vazal” (#5)
    • Digitale autonomie in actie
      • ICC ruilt Microsoft Office in
      • Zo krijg je grip op Big Tech
      • DCC geeft goede voorbeeld
      • Soevereine back-up in zorg
  • Contact
  • Doe mee met The SparQle!