Organisaties ondersteunen om zicht op zaak te krijgen
In een wereld waarin digitalisering en datagedreven werken de norm zijn, lijkt alles meetbaar. Organisaties vertrouwen op dashboards, KPI’s en enquêtes om te bepalen hoe het gaat met hun processen, medewerkers en klanten. Toch mist er vaak iets essentieels: betekenis. Want achter elk datapunt schuilt een verhaal, en juist daar ligt volgens Harold van Garderen, oprichter van 4vitae, de sleutel tot echte vooruitgang. Warme data bieden uitkomst.
“De meeste organisaties weten veel over hun cijfers, maar weinig over hun ervaringen,” zegt Van Garderen. “In de praktijk zit ontzettend veel kennis op de werkvloer, bij klanten of in de keten en daar wordt eigenlijk erg weinig gebruik van gemaakt. Zicht op de zaak is voor mij vooral zicht op de uitvoering, zicht op de realiteit.”
Van laboratorium naar leefwereld
Van Garderen begon zijn carrière als bètawetenschapper, maar ontdekte al vroeg dat systemen niet altijd werken zoals ze op papier bedacht zijn. “Ik mocht wereldwijd bij klanten kijken hoe producten werden gebruikt of gerepareerd en ik kwam er telkens achter dat die mensen meer verstand hadden van dat product dan wij bij research and development,” vertelt hij. “Toen dacht ik: daar moet ik iets nuttigs mee doen.”
“In de gemiddelde straat van een stad woont meer kennis over de stad dan op het gemeentehuis.”
Die observatie leidde uiteindelijk tot 4vitae, een organisatie die inzichten uit de complexiteitswetenschap combineert met digitale vertelplatforms en fysieke sessies waarin mensen hun ervaringen delen. “In de gemiddelde straat van een stad woont meer kennis over de stad dan op het gemeentehuis,” zegt Van Garderen. “En bij de klanten van een bedrijf zit vaak meer kennis over het product dan bij de ontwikkelaars.”
Warme data in plaats van koude cijfers
Harold van Garderen
Waar traditionele evaluaties werken met enquêtes en statistieken, kiest 4vitae voor wat Van Garderen “warme data” noemt: verhalen die niet alleen feiten bevatten, maar ook emoties, context en betekenis. “Bij statistische data heb je een model en probeer je te meten wat er verandert,” legt hij uit. “Bij warme data weet je nooit wat je krijgt. Je ziet een patroon ontstaan en dan probeer je dat te begrijpen. Dat is precies andersom.”
De verhalen worden verzameld in zogenaamde vertelkamers, digitale of fysieke ruimtes waarin mensen hun ervaringen delen aan de hand van open vragen. De aanpak is schaalbaar én persoonlijk. “Mensen voelen zich vrij om een verhaal te vertellen,” zegt Van Garderen. “En dat levert kennis op waarvan de organisatie vaak niet wist dat die bestond.”
Met behulp van aanvullende vragen, bijvoorbeeld over emoties, locaties of betrokken personen, ontstaat een rijke dataset waarin patronen zichtbaar worden. “Je kunt dan bijvoorbeeld zien welke emoties bij welk proces horen of waar mensen zich zorgen om maken. Zo ontstaat inzicht dat cijfers nooit kunnen geven.”
Van vertellen naar veranderen: het VIBE-proces
Om die inzichten te vertalen naar actie, ontwikkelde 4vitae het VIBE-proces: Vertellen, Inzicht, Beïnvloeden, Evolueren. Van Garderen: “We beginnen bij vertellen, mensen delen hun ervaringen. Daarna brengen we patronen in beeld, zodat organisaties inzicht krijgen. Vervolgens kijken we niet naar sturen, maar naar beïnvloeden. En in de laatste fase, evolueren, helpen we ze om hun invloed ook werkelijkheid te maken.”
“De wereld verandert op onnavolgbare manieren.”
Het resultaat is een continu leerproces. “De wereld verandert op onnavolgbare manieren,” zegt hij. “Dus in plaats van een plan uitvoeren en achteraf evalueren, kun je onderweg bijsturen op basis van wat mensen ervaren.”
Impact van luisteren
De aanpak van 4vitae wordt inmiddels toegepast in uiteenlopende sectoren; van zorg en onderwijs tot infrastructuur en industrie. En de impact is vaak direct voelbaar. “Het eerste wat het oplevert, is dat mensen zich gehoord voelen,” zegt Van Garderen. “Het tweede is dat het eindelijk geluid geeft achter de cijfers. Je kunt wel zeggen dat de medewerkerstevredenheid is gezakt naar een 6,9, maar zonder verhalen weet je niet waarom.”
Soms leidt dat tot ingrijpende verbeteringen. “In een ziekenhuisproject zagen we opeens veel negatieve verhalen uit één afdeling. Ouders vertelden dat ze rokende medewerkers zagen of dat hun kind niet op tijd te eten kreeg. Toen we dat aan de directie voorlegden, ging het heel snel. De verhalen gaven urgentie en concrete aanwijzingen waar het misging.”
Evaluatie Passend Onderwijs
Een ander voorbeeld komt uit het onderwijs. “Bij de evaluatie van Passend Onderwijs (zie video) bleek dat niet alleen kinderen die achterlopen, maar ook veel hoogbegaafde kinderen vastlopen en thuis komen te zitten,” vertelt hij. “Dat was een negatief signaal, maar wel positief dat het eindelijk zichtbaar werd. Het kreeg daardoor echt aandacht.”
En soms is de impact verrassend praktisch. “We deden eens een project met een aardbeiensmoothie,” lacht Van Garderen. “Bezoekers van een beurs mochten vertellen waar ze het product zouden kopen en wat er beter kon. Binnen vier weken stond er een compleet nieuwe verpakking en marketingstrategie. Dat was een soort agile development in de voedselindustrie.”
Herontdekken wat democratie kan zijn
Wat al deze projecten verbindt, is de overtuiging dat beleid beter wordt als het gevoed wordt door de werkelijkheid van mensen. “Ik zou veel liever hebben dat professionals vertellen waar het hun wel of niet lukt om goed te doen,” zegt Van Garderen. “Dan kun je beleid maken op basis van wat werkt en niet werkt, in plaats van van tevoren te bedenken hoe het moet.”
Hij noemt dat proces een vorm van herdemocratisering van beleid, het terugbrengen van invloed naar de samenleving en de werkvloer. “De kennis over wat goed werkt, zit in de samenleving,” zegt hij. “Die moet je faciliteren in plaats van reguleren.”
Vertrouwen als digitale waarde
Hoewel 4vitae sterk leunt op digitale technologie, gaat het Van Garderen uiteindelijk om vertrouwen. “Mensen zijn digitaal wantrouwend,” zegt hij. “Iedereen vraagt zich af: waar gaat mijn verhaal naartoe? Wordt het tegen mij gebruikt? Daarom zijn we transparant over wat er met verhalen gebeurt en wie ze leest.”
“Met ArQiver behouden mensen controle over hun verhaal.”
Samen met partner ArQiver werkt 4vitae aan oplossingen waarbij deelnemers hun eigen verhalen kunnen bewaren. “Als jij iets deelt met een organisatie, blijft het ook in jouw eigen archief,” legt hij uit. “Zo behouden mensen controle over hun verhaal. Dat kan een enorme boost geven aan het vertrouwen in digitalisering.”
De droom: een wereld die luistert
Voor de toekomst droomt Van Garderen van een project waarin vluchtelingen hun reis zelf zichtbaar kunnen maken. “Niet gevolgd worden, maar zichzelf zichtbaar maken voor de wereld,” zegt hij. “Dan zie je ook waar mensen durven tevoorschijn te komen, dat zegt iets over vertrouwen en menselijkheid.”
Zijn ambitie met 4vitae is helder: “Ik hoop dat er binnen vijf jaar minstens twee of drie publieke sectoren – onderwijs, jeugdzorg – deze manier van werken gebruiken om beleid te vormen. Want je kunt een dijk plannen, maar niet wat goed leren is voor een kind. Dat moet echt samen met de samenleving worden ontdekt.”
Of, zoals hij het samenvat: “Digital impact gaat niet over technologie, maar over vertrouwen. En over de moed om te luisteren naar wat er echt leeft.”
Video
Eerdere publiceerde The SparQle al deze video over 4vitae:
Warme data van 4vitae kan beleid helpen veranderen
Organisaties ondersteunen om zicht op zaak te krijgen
In een wereld waarin digitalisering en datagedreven werken de norm zijn, lijkt alles meetbaar. Organisaties vertrouwen op dashboards, KPI’s en enquêtes om te bepalen hoe het gaat met hun processen, medewerkers en klanten. Toch mist er vaak iets essentieels: betekenis. Want achter elk datapunt schuilt een verhaal, en juist daar ligt volgens Harold van Garderen, oprichter van 4vitae, de sleutel tot echte vooruitgang. Warme data bieden uitkomst.
“De meeste organisaties weten veel over hun cijfers, maar weinig over hun ervaringen,” zegt Van Garderen. “In de praktijk zit ontzettend veel kennis op de werkvloer, bij klanten of in de keten en daar wordt eigenlijk erg weinig gebruik van gemaakt. Zicht op de zaak is voor mij vooral zicht op de uitvoering, zicht op de realiteit.”
Van laboratorium naar leefwereld
Van Garderen begon zijn carrière als bètawetenschapper, maar ontdekte al vroeg dat systemen niet altijd werken zoals ze op papier bedacht zijn. “Ik mocht wereldwijd bij klanten kijken hoe producten werden gebruikt of gerepareerd en ik kwam er telkens achter dat die mensen meer verstand hadden van dat product dan wij bij research and development,” vertelt hij. “Toen dacht ik: daar moet ik iets nuttigs mee doen.”
Die observatie leidde uiteindelijk tot 4vitae, een organisatie die inzichten uit de complexiteitswetenschap combineert met digitale vertelplatforms en fysieke sessies waarin mensen hun ervaringen delen. “In de gemiddelde straat van een stad woont meer kennis over de stad dan op het gemeentehuis,” zegt Van Garderen. “En bij de klanten van een bedrijf zit vaak meer kennis over het product dan bij de ontwikkelaars.”
Warme data in plaats van koude cijfers
Waar traditionele evaluaties werken met enquêtes en statistieken, kiest 4vitae voor wat Van Garderen “warme data” noemt: verhalen die niet alleen feiten bevatten, maar ook emoties, context en betekenis. “Bij statistische data heb je een model en probeer je te meten wat er verandert,” legt hij uit. “Bij warme data weet je nooit wat je krijgt. Je ziet een patroon ontstaan en dan probeer je dat te begrijpen. Dat is precies andersom.”
De verhalen worden verzameld in zogenaamde vertelkamers, digitale of fysieke ruimtes waarin mensen hun ervaringen delen aan de hand van open vragen. De aanpak is schaalbaar én persoonlijk. “Mensen voelen zich vrij om een verhaal te vertellen,” zegt Van Garderen. “En dat levert kennis op waarvan de organisatie vaak niet wist dat die bestond.”
Met behulp van aanvullende vragen, bijvoorbeeld over emoties, locaties of betrokken personen, ontstaat een rijke dataset waarin patronen zichtbaar worden. “Je kunt dan bijvoorbeeld zien welke emoties bij welk proces horen of waar mensen zich zorgen om maken. Zo ontstaat inzicht dat cijfers nooit kunnen geven.”
Van vertellen naar veranderen: het VIBE-proces
Om die inzichten te vertalen naar actie, ontwikkelde 4vitae het VIBE-proces: Vertellen, Inzicht, Beïnvloeden, Evolueren. Van Garderen: “We beginnen bij vertellen, mensen delen hun ervaringen. Daarna brengen we patronen in beeld, zodat organisaties inzicht krijgen. Vervolgens kijken we niet naar sturen, maar naar beïnvloeden. En in de laatste fase, evolueren, helpen we ze om hun invloed ook werkelijkheid te maken.”
Het resultaat is een continu leerproces. “De wereld verandert op onnavolgbare manieren,” zegt hij. “Dus in plaats van een plan uitvoeren en achteraf evalueren, kun je onderweg bijsturen op basis van wat mensen ervaren.”
Impact van luisteren
De aanpak van 4vitae wordt inmiddels toegepast in uiteenlopende sectoren; van zorg en onderwijs tot infrastructuur en industrie. En de impact is vaak direct voelbaar. “Het eerste wat het oplevert, is dat mensen zich gehoord voelen,” zegt Van Garderen. “Het tweede is dat het eindelijk geluid geeft achter de cijfers. Je kunt wel zeggen dat de medewerkerstevredenheid is gezakt naar een 6,9, maar zonder verhalen weet je niet waarom.”
Soms leidt dat tot ingrijpende verbeteringen. “In een ziekenhuisproject zagen we opeens veel negatieve verhalen uit één afdeling. Ouders vertelden dat ze rokende medewerkers zagen of dat hun kind niet op tijd te eten kreeg. Toen we dat aan de directie voorlegden, ging het heel snel. De verhalen gaven urgentie en concrete aanwijzingen waar het misging.”
Evaluatie Passend Onderwijs
Een ander voorbeeld komt uit het onderwijs. “Bij de evaluatie van Passend Onderwijs (zie video) bleek dat niet alleen kinderen die achterlopen, maar ook veel hoogbegaafde kinderen vastlopen en thuis komen te zitten,” vertelt hij. “Dat was een negatief signaal, maar wel positief dat het eindelijk zichtbaar werd. Het kreeg daardoor echt aandacht.”
En soms is de impact verrassend praktisch. “We deden eens een project met een aardbeiensmoothie,” lacht Van Garderen. “Bezoekers van een beurs mochten vertellen waar ze het product zouden kopen en wat er beter kon. Binnen vier weken stond er een compleet nieuwe verpakking en marketingstrategie. Dat was een soort agile development in de voedselindustrie.”
Herontdekken wat democratie kan zijn
Wat al deze projecten verbindt, is de overtuiging dat beleid beter wordt als het gevoed wordt door de werkelijkheid van mensen. “Ik zou veel liever hebben dat professionals vertellen waar het hun wel of niet lukt om goed te doen,” zegt Van Garderen. “Dan kun je beleid maken op basis van wat werkt en niet werkt, in plaats van van tevoren te bedenken hoe het moet.”
Hij noemt dat proces een vorm van herdemocratisering van beleid, het terugbrengen van invloed naar de samenleving en de werkvloer. “De kennis over wat goed werkt, zit in de samenleving,” zegt hij. “Die moet je faciliteren in plaats van reguleren.”
Vertrouwen als digitale waarde
Hoewel 4vitae sterk leunt op digitale technologie, gaat het Van Garderen uiteindelijk om vertrouwen. “Mensen zijn digitaal wantrouwend,” zegt hij. “Iedereen vraagt zich af: waar gaat mijn verhaal naartoe? Wordt het tegen mij gebruikt? Daarom zijn we transparant over wat er met verhalen gebeurt en wie ze leest.”
Samen met partner ArQiver werkt 4vitae aan oplossingen waarbij deelnemers hun eigen verhalen kunnen bewaren. “Als jij iets deelt met een organisatie, blijft het ook in jouw eigen archief,” legt hij uit. “Zo behouden mensen controle over hun verhaal. Dat kan een enorme boost geven aan het vertrouwen in digitalisering.”
De droom: een wereld die luistert
Voor de toekomst droomt Van Garderen van een project waarin vluchtelingen hun reis zelf zichtbaar kunnen maken. “Niet gevolgd worden, maar zichzelf zichtbaar maken voor de wereld,” zegt hij. “Dan zie je ook waar mensen durven tevoorschijn te komen, dat zegt iets over vertrouwen en menselijkheid.”
Zijn ambitie met 4vitae is helder: “Ik hoop dat er binnen vijf jaar minstens twee of drie publieke sectoren – onderwijs, jeugdzorg – deze manier van werken gebruiken om beleid te vormen. Want je kunt een dijk plannen, maar niet wat goed leren is voor een kind. Dat moet echt samen met de samenleving worden ontdekt.”
Of, zoals hij het samenvat: “Digital impact gaat niet over technologie, maar over vertrouwen. En over de moed om te luisteren naar wat er echt leeft.”
Video
Eerdere publiceerde The SparQle al deze video over 4vitae: