Autonoom werken in soevereine digitale infrastructuur
Stel je voor: ambtenaren loggen in op een werkomgeving die draait op open source, binnen Nederlandse overheidsinfrastructuur en waaraan de overheid zelf kan meebouwen. Niet langer afhankelijk van buitenlandse cloudleveranciers of gesloten softwareproducten, maar met daadwerkelijke zeggenschap over data, softwarecomponenten en infrastructuur. Dat is de visie achter DAWO: de Digitaal Autonome Werkomgeving Overheid. Dit concept leeft in het innovatielab van SSC-ICT, maar bevindt zich nog niet als afgerond systeem in de praktijk.
Volgens de GitHub-pagina van SSC-ICT Innovatie is er een DAWO-repository actief, wat erop wijst dat het project zich in een experimentele fase bevindt. De naam lijkt dan ook vooral een label voor de ambitie: een open, autonome laag in de toekomstige werkplekarchitectuur van de overheid.
De vier principes van DAWO
Wat beoogt DAWO precies te zijn? De kern draait om vier principes: onafhankelijkheid, open source, samenwerking en veiligheid. Data, software en infrastructuur blijven in publieke handen, zodat overheden zelf controle hebben. De werkomgeving gebruikt open source-componenten, zodat de overheid kan meebouwen en aanpassen. Samenwerking over verschillende overheidslagen wordt mogelijk gemaakt. En ten slotte wordt veiligheid en soevereiniteit centraal gesteld: de data blijft opgeslagen binnen Nederlandse infrastructuur.
De kerninfrastructuur in publieke regie blijft
Maar omdat DAWO nog geen breed publiek plan kent, is de relatie met de andere trajecten belangrijker om te begrijpen. SSC-ICT werkt aan DWR 2.0, een vernieuwde digitale werkplek waarin het moderne beveiliging (zoals zero trust) toepast en hybride werken ondersteunt. Cruciaal daarbij is dat documenten en e-mails in de eigen overheidsdatacenters blijven, zelfs als sommige beheerapps tijdelijk gebruikmaken van cloudcomponenten (zie de Kamerbrief ‘Achtergrond, opzet, waarborgen nieuwe werkplek SSC-ICT’) Dat betekent dat de kerninfrastructuur in publieke regie blijft.
Programma Beter Samen Werken (BSW)
Foto: CatsWithGlasses | Pixabay]
Parallel daaraan werkt de overheid via het programma Beter Samen Werken (BSW) aan de ‘werkomgeving van de toekomst’, met aandacht voor open source, interoperabiliteit en ketensamenwerking. In een officieel nieuwsbericht wordt vermeld dat open source-werkomgevingen zoals La Suite, OpenDesk en Tchap worden getest in proof-of-concepts. De ambitie is duidelijk: minder afhankelijk van leveranciers, meer zeggenschap voor de overheid en meer ruimte voor innovatie.
In dat licht kun je DAWO zien als het concept dat de innovatie-intentie van SSC-ICT verbindt met het beleid van BSW: een open, autonome laag binnen de toekomstige werkplekarchitectuur.
Aanzienlijke uitdagingen DAWO
De kansen zijn aantrekkelijk. Met DAWO kan de overheid meer autonomie over de digitale infrastructuur winnen, risico’s van leveranciersafhankelijkheid verminderen, transparantie vergroten en samenwerking bevorderen tussen departementen en ketenpartners. Open source vergroot de controleerbaarheid van systemen en stimuleert innovatie.
Beveiliging blijft cruciaal, want open source is geen garantie voor veiligheid
Toch zijn de uitdagingen aanzienlijk. Transitie van tienduizenden werkplekken is technisch, organisatorisch en logistiek complex. De governance moet helder zijn: wie beslist welke modules, wie onderhoudt, wie is verantwoordelijk bij fouten? Beveiliging blijft cruciaal, want open source is geen garantie voor veiligheid. En adoptie vergt cultuurverandering binnen overheidsorganisaties, kennisopbouw en commitment. Bovendien kost het experimenteren en onderhouden van zo’n infrastructuur geld: in de parlementaire stukken is een extra budget van € 8,7 miljoen genoemd voor de uitrol van de nieuwe werkplek.
DAWO in strijd om digitale soevereiniteit
DAWO is niet zomaar een buzzword: het is een conceptuele ambitie die precies past in de strijd om digitale soevereiniteit. Terwijl de overheid streeft naar ‘open tenzij’ beleid, zoekt ze naar werkomgevingen die onafhankelijk, transparant en controleerbaar zijn (zie het Open Source Software Country Intelligence Report – Nederland) DAWO zou een concrete invulling kunnen zijn van die ambitie, mits het concept wordt uitgewerkt, geadopteerd, getest en opgeschaald.
Of DAWO uiteindelijk de hoeksteen wordt van de werkplekarchitectuur van de overheid, valt te bezien. Maar één ding is helder: het markeert een richting die innovatie, autonomie en samenwerking centraal stelt in de digitale transformatie van de publieke sector.
Kansen en uitdagingen van DAWO
Zeker als concept heeft DAWO aantrekkelijke perspectieven, maar de weg ernaartoe is complex.
Kansen:
Eigen controle en autonomie: Door zelf de infrastructuur en software te beheren, vermindert de overheid afhankelijkheden van leveranciers en regelgeving zoals de Amerikaanse Cloud Act.
Transparantie en vertrouwen: Open source code kan extern geaudit worden, wat de betrouwbaarheid van systemen kan versterken.
Samenwerking over ketens heen: Organisaties binnen de overheid kunnen modules, standaarden en integraties delen, wat hergebruik stimuleert.
Bevordering van innovatie: Omdat de overheid zelf kan meebouwen, kunnen experimenten en iteraties sneller plaatsvinden in eigen regie.
Uitdagingen:
Opschaling & transitie: De vernieuwing van een werkomgeving voor tienduizenden ambtenaren is logistiek, technisch en organisatorisch zeer complex (zie de uitdagingen rond DWR 2.0).
Governance & eigenaarschap: Wie bepaalt welke modules wel of niet in DAWO gaan? Wie draagt verantwoordelijkheid bij fouten, updates, beveiligingsproblemen?
Veiligheid & risico’s: Open source betekent niet automatisch veilig, je moet actieve beveiliging, patching, audits en risicobeheersing organiseren.
Adoptie en cultuur: Overheden zijn gewend aan gesloten softwareleveranciers; de overstap naar open source vereist cultuurverandering, commitment, en kennisopbouw.
Financiering en subsidie: Experimenteren en onderhouden van open infrastructuur kost geld, en het is niet altijd duidelijk wie dat draagt. In de parlementaire beantwoording wordt genoemd dat voor de uitrol van de nieuwe werkplek een extra budget van € 8,7 miljoen is vrijgemaakt.
DAWO: stille revolutie van SSC-ICT in overheids-ICT?
Autonoom werken in soevereine digitale infrastructuur
Stel je voor: ambtenaren loggen in op een werkomgeving die draait op open source, binnen Nederlandse overheidsinfrastructuur en waaraan de overheid zelf kan meebouwen. Niet langer afhankelijk van buitenlandse cloudleveranciers of gesloten softwareproducten, maar met daadwerkelijke zeggenschap over data, softwarecomponenten en infrastructuur. Dat is de visie achter DAWO: de Digitaal Autonome Werkomgeving Overheid. Dit concept leeft in het innovatielab van SSC-ICT, maar bevindt zich nog niet als afgerond systeem in de praktijk.
Volgens de GitHub-pagina van SSC-ICT Innovatie is er een DAWO-repository actief, wat erop wijst dat het project zich in een experimentele fase bevindt. De naam lijkt dan ook vooral een label voor de ambitie: een open, autonome laag in de toekomstige werkplekarchitectuur van de overheid.
De vier principes van DAWO
Wat beoogt DAWO precies te zijn? De kern draait om vier principes: onafhankelijkheid, open source, samenwerking en veiligheid. Data, software en infrastructuur blijven in publieke handen, zodat overheden zelf controle hebben. De werkomgeving gebruikt open source-componenten, zodat de overheid kan meebouwen en aanpassen. Samenwerking over verschillende overheidslagen wordt mogelijk gemaakt. En ten slotte wordt veiligheid en soevereiniteit centraal gesteld: de data blijft opgeslagen binnen Nederlandse infrastructuur.
Maar omdat DAWO nog geen breed publiek plan kent, is de relatie met de andere trajecten belangrijker om te begrijpen. SSC-ICT werkt aan DWR 2.0, een vernieuwde digitale werkplek waarin het moderne beveiliging (zoals zero trust) toepast en hybride werken ondersteunt. Cruciaal daarbij is dat documenten en e-mails in de eigen overheidsdatacenters blijven, zelfs als sommige beheerapps tijdelijk gebruikmaken van cloudcomponenten (zie de Kamerbrief ‘Achtergrond, opzet, waarborgen nieuwe werkplek SSC-ICT’) Dat betekent dat de kerninfrastructuur in publieke regie blijft.
Programma Beter Samen Werken (BSW)
Parallel daaraan werkt de overheid via het programma Beter Samen Werken (BSW) aan de ‘werkomgeving van de toekomst’, met aandacht voor open source, interoperabiliteit en ketensamenwerking. In een officieel nieuwsbericht wordt vermeld dat open source-werkomgevingen zoals La Suite, OpenDesk en Tchap worden getest in proof-of-concepts. De ambitie is duidelijk: minder afhankelijk van leveranciers, meer zeggenschap voor de overheid en meer ruimte voor innovatie.
In dat licht kun je DAWO zien als het concept dat de innovatie-intentie van SSC-ICT verbindt met het beleid van BSW: een open, autonome laag binnen de toekomstige werkplekarchitectuur.
Aanzienlijke uitdagingen DAWO
De kansen zijn aantrekkelijk. Met DAWO kan de overheid meer autonomie over de digitale infrastructuur winnen, risico’s van leveranciersafhankelijkheid verminderen, transparantie vergroten en samenwerking bevorderen tussen departementen en ketenpartners. Open source vergroot de controleerbaarheid van systemen en stimuleert innovatie.
Toch zijn de uitdagingen aanzienlijk. Transitie van tienduizenden werkplekken is technisch, organisatorisch en logistiek complex. De governance moet helder zijn: wie beslist welke modules, wie onderhoudt, wie is verantwoordelijk bij fouten? Beveiliging blijft cruciaal, want open source is geen garantie voor veiligheid. En adoptie vergt cultuurverandering binnen overheidsorganisaties, kennisopbouw en commitment. Bovendien kost het experimenteren en onderhouden van zo’n infrastructuur geld: in de parlementaire stukken is een extra budget van € 8,7 miljoen genoemd voor de uitrol van de nieuwe werkplek.
DAWO in strijd om digitale soevereiniteit
DAWO is niet zomaar een buzzword: het is een conceptuele ambitie die precies past in de strijd om digitale soevereiniteit. Terwijl de overheid streeft naar ‘open tenzij’ beleid, zoekt ze naar werkomgevingen die onafhankelijk, transparant en controleerbaar zijn (zie het Open Source Software Country Intelligence Report – Nederland) DAWO zou een concrete invulling kunnen zijn van die ambitie, mits het concept wordt uitgewerkt, geadopteerd, getest en opgeschaald.
Of DAWO uiteindelijk de hoeksteen wordt van de werkplekarchitectuur van de overheid, valt te bezien. Maar één ding is helder: het markeert een richting die innovatie, autonomie en samenwerking centraal stelt in de digitale transformatie van de publieke sector.
Kansen en uitdagingen van DAWO
Zeker als concept heeft DAWO aantrekkelijke perspectieven, maar de weg ernaartoe is complex.
Kansen:
Uitdagingen: