The SparQle
  • Impact Stories
  • Digital Impact Makers
  • Thema’s
    • Digitale samenleving & ethiek
      • Digitale identiteit & vertrouwen
      • Digitale inclusie & toegankelijkheid
      • Ethische technologie & AI
      • Privacy & digitale rechten
    • Digitale soevereiniteit & economie
      • Blockchain & digitale waarde
      • Cybersecurity & nationale veiligheid
      • Data soevereiniteit & governance
      • Europese cloud & infrastructuur
    • Duurzame digitalisering & ecologie
      • Circulaire IT & duurzame inkoop
      • Green IT & CO₂-reductie
      • Meetbaarheid & rapportage (ESG/CSRD)
      • Smart cities & digitale duurzaamheid
    • Innovatie & maatschappelijke impact
      • Innovatie & ESG
      • Innovatieve technologieën
      • Startups & ondernemerschap met impact
      • Toepassingen in sectoren
    • Transparantie & verantwoord digitaliseren
      • AI governance & regelgeving
      • Data-ethiek & verantwoord gebruik
      • ESG/CSRD & rapportage
      • Transparantie & open standaarden
  • Dossiers
    • Vast in de cloud
      • De weg uit de soevereine impasse (#1)
      • Dit zijn de vijf wegen vooruit (#2)
      • Drie mythes die verlammen (#3)
      • 90% van data wordt vergeten (#4)
      • “Van bondgenoot naar vazal” (#5)
    • Digitale autonomie in actie
      • ICC ruilt Microsoft Office in
      • Zo krijg je grip op Big Tech
      • DCC geeft goede voorbeeld
      • Soevereine back-up in zorg
  • Contact
  • Doe mee met The SparQle!
Wendbaar

Nederlandse Digitale Dienst maakt overheid wendbaarder

By Sander Hulsman on 26 oktober 2026

Open source en standaarden versterken publieke technologie

Nederlandse Digitale Dienst kan digitale overheid wendbaarder maken door technische expertise, open source en open standaarden samen te brengen. Daarmee ontstaat ruimte voor meer hergebruik, interoperabiliteit en digitale soevereiniteit.

De Nederlandse Digitale Dienst (NLDD) krijgt steeds meer vorm. Het team bestaat inmiddels uit ongeveer 45 mensen en werkt aan concrete doorbraakprojecten rond een soevereine overheidscloud, digitale dienstverlening voor bedrijven, uitvoerbare regelgeving en AI-assisted programming. Tegelijk wordt het bureau van Forum Standaardisatie onderdeel van de nieuwe dienst. Daarmee ontstaat een combinatie die voor de digitale overheid veel betekenis kan krijgen: zelf technologie ontwikkelen en tegelijk zorgen dat systemen op basis van open standaarden met elkaar kunnen samenwerken.

Makersmentaliteit

De NLDD komt voort uit de behoefte om digitale expertise dichter bij beleid en uitvoering te brengen. Volgens developer.overheid.nl zit binnen de overheid technische kennis nog te vaak onvoldoende aan tafel. Aannames worden daardoor soms pas laat getest en projecten ontwikkelen zich te lang zonder werkend resultaat.

De nieuwe dienst kiest bewust voor een andere aanpak. Het team werkt compact, beschikt over technische expertise en gebruikt korte ontwikkelcycli. Elke drie weken volgt een demo voor de staatssecretaris. Het uitgangspunt is veelzeggend: “Bring the demo not the memo.”

Minder afstand tussen beleid, techniek en uitvoering

Die werkwijze past bij een bredere ontwikkeling in digitale overheden. De OECD constateert in de Digital Government Outlook 2026 dat overheden de komende fase niet alleen moeten richten op digitale fundamenten, maar vooral op het daadwerkelijk gebruiken daarvan. Iteratief en multidisciplinair werken hoort daarbij.

De mogelijke impact is concreet. Door technologie eerder te bouwen en te testen, kan de overheid sneller ontdekken wat werkt. Daardoor ontstaat minder afstand tussen beleid, techniek en uitvoering.

Open source

Een van de opvallendste NLDD-projecten is Het Fundament, een private cloud die volledig op open source en eigen hardware moet draaien. Ook werkt de overheid aan een overheidsbreed open source codeplatform. Daarmee sluit de NLDD aan bij een ontwikkeling die internationaal steeds belangrijker wordt.

De OECD meldt dat in 2025 28 van de 36 onderzochte OECD-landen beleid hadden om het gebruik van open source binnen de centrale overheid te stimuleren. Volgens de organisatie kan open source, wanneer daar duidelijke governance, actief beheer en structurele financiering tegenover staan, afhankelijkheid van afzonderlijke leveranciers verminderen en het delen van digitale oplossingen tussen overheden vergemakkelijken.

Voor Nederland raakt dat direct aan digitale soevereiniteit. Open source betekent niet automatisch dat een organisatie onafhankelijk is, maar het kan wel meer ruimte geven om software te inspecteren, aan te passen en opnieuw te gebruiken. In combinatie met goede architectuur en open standaarden ontstaat bovendien meer keuzevrijheid.

Open standaarden

Open
[Foto: Finn Hackshaw | Unsplash]

Juist hier wordt de komst van Forum Standaardisatie binnen de Nederlandse Digitale Dienst interessant. Het bureau wordt onderdeel van de nieuwe dienst, waarmee kennis over standaardisering direct wordt verbonden aan de technische ontwikkeling van digitale overheidsvoorzieningen.

Dat is relevant omdat open source en open standaarden verschillende functies hebben. Open source gaat over de software en de mogelijkheid die te gebruiken, inspecteren, aanpassen en delen. Open standaarden gaan over afspraken waardoor systemen, gegevens en diensten met elkaar kunnen communiceren.

Forum Standaardisatie koppelt open standaarden nadrukkelijk aan digitale soevereiniteit. In een conceptadvies uit juni 2026 stelt het Forum dat open standaarden een essentiële voorwaarde vormen voor cloudportabiliteit en het doorbreken van leveranciersafhankelijkheid. Het adviseert onder meer om de toetsing van overheids-IT aan open standaarden bij de Nederlandse Digitale Dienst te beleggen.

Daarmee kan standaardisering onderdeel worden van het ontwerp in plaats van een controle achteraf. Het doel is dan niet alleen een systeem dat vandaag werkt, maar een digitale voorziening die ook morgen kan samenwerken met andere systemen en die ruimte laat voor een andere leverancier.

Interoperabiliteit

Dat laatste is belangrijker dan het op het eerste gezicht lijkt. Digitale dienstverlening werkt pas echt goed wanneer systemen van verschillende overheidsorganisaties informatie veilig kunnen uitwisselen. Burgers en bedrijven hoeven dan minder vaak dezelfde gegevens aan te leveren en overheidsorganisaties kunnen processen beter op elkaar aansluiten.

De OECD noemt interoperabiliteit daarom een fundamentele voorwaarde voor een overheid die als een samenhangend systeem wil functioneren. Tegelijk blijkt uit internationaal onderzoek dat de aanwezigheid van digitale infrastructuur op zichzelf niet genoeg is. Systemen moeten daadwerkelijk worden gebruikt en onderhouden en organisaties moeten gemeenschappelijke standaarden toepassen.

Dat maakt de combinatie van NLDD en Forum Standaardisatie relevant. De ene kant kan technologie ontwikkelen en experimenteren, terwijl de andere kant kennis en governance rond standaarden inbrengt.

Versnellen publieke innovatie

De Nederlandse Digitale Dienst krijgt daarmee een bredere betekenis. Het gaat niet alleen om een team dat sneller software wil ontwikkelen. De dienst kan uitgroeien tot een plek waar technische kennis, open source, open standaarden, interoperabiliteit en digitale soevereiniteit samenkomen.

Dat kan ook economische en maatschappelijke effecten hebben. Herbruikbare digitale bouwstenen kunnen voorkomen dat overheidsorganisaties steeds opnieuw vergelijkbare oplossingen ontwikkelen. Open standaarden kunnen overstappen tussen leveranciers technisch beter mogelijk maken. Open source kan bijdragen aan kennisdeling en gezamenlijke ontwikkeling.

Echte maatschappelijke waarde ontstaat wanneer oplossingen breed worden gebruikt

Daarbij blijft een belangrijke voorwaarde bestaan: technologie moet daadwerkelijk worden toegepast. De Nederlandse overheid rapporteerde eerder dit jaar dat afspraken over open standaarden nog onvoldoende worden nageleefd. De staatssecretaris kondigde daarom een versterkte aanpak aan voor het afspreken, invoeren en handhaven van digitale standaarden, inclusief ondersteuning bij implementatie.

Precies daar ligt een belangrijke kans voor de Nederlandse Digitale Dienst. De combinatie van ontwikkelen, standaardiseren en implementeren kan ervoor zorgen dat digitale innovatie niet blijft steken in pilots. De echte maatschappelijke waarde ontstaat wanneer oplossingen breed worden gebruikt.

De NLDD kan daarmee een nieuwe rol krijgen binnen de digitale overheid: niet alleen technologie maken, maar ook de voorwaarden scheppen waaronder publieke technologie samenwerkt, herbruikbaar blijft en minder afhankelijk wordt van afzonderlijke leveranciers. Dat maakt de dienst potentieel tot een belangrijke bouwsteen voor een wendbare en meer soevereine digitale overheid.

Data soevereiniteitDigitale governanceEuropese cloudInnovatieOpen sourceOpen standaarden
Posted in Data soevereiniteit & governance, Digitale soevereiniteit & economie, Europese cloud & infrastructuur, Innovatie & maatschappelijke impact, Innovatieve technologieën, Transparantie & open standaarden, Transparantie & verantwoord digitaliseren.
Share
PreviousZsolt Szabo: Overheid, trek gezamenlijk op
NextAI-veiligheid versterkt menselijke agency
Tekengebied 3
  • Contact
  • Updates
  • Doe mee!
  • Disclaimer
  • Algemene Voorwaarden
  • Privacy
Alle intellectuele eigendomsrechten op de inhoud van deze website, waaronder teksten, afbeeldingen, logo’s en grafische elementen, berusten bij The SparQle, tenzij anders vermeld. Het is niet toegestaan om materiaal van deze website te kopiëren, verspreiden of te gebruiken zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van The SparQle.
© 2026 SparQle Media
  • Impact Stories
  • Digital Impact Makers
  • Thema’s
    • Digitale samenleving & ethiek
      • Digitale identiteit & vertrouwen
      • Digitale inclusie & toegankelijkheid
      • Ethische technologie & AI
      • Privacy & digitale rechten
    • Digitale soevereiniteit & economie
      • Blockchain & digitale waarde
      • Cybersecurity & nationale veiligheid
      • Data soevereiniteit & governance
      • Europese cloud & infrastructuur
    • Duurzame digitalisering & ecologie
      • Circulaire IT & duurzame inkoop
      • Green IT & CO₂-reductie
      • Meetbaarheid & rapportage (ESG/CSRD)
      • Smart cities & digitale duurzaamheid
    • Innovatie & maatschappelijke impact
      • Innovatie & ESG
      • Innovatieve technologieën
      • Startups & ondernemerschap met impact
      • Toepassingen in sectoren
    • Transparantie & verantwoord digitaliseren
      • AI governance & regelgeving
      • Data-ethiek & verantwoord gebruik
      • ESG/CSRD & rapportage
      • Transparantie & open standaarden
  • Dossiers
    • Vast in de cloud
      • De weg uit de soevereine impasse (#1)
      • Dit zijn de vijf wegen vooruit (#2)
      • Drie mythes die verlammen (#3)
      • 90% van data wordt vergeten (#4)
      • “Van bondgenoot naar vazal” (#5)
    • Digitale autonomie in actie
      • ICC ruilt Microsoft Office in
      • Zo krijg je grip op Big Tech
      • DCC geeft goede voorbeeld
      • Soevereine back-up in zorg
  • Contact
  • Doe mee met The SparQle!